Ukryj
Pokaż wszystkie
Wyślij tekst przez e-mail Relacje paraspołeczne człowiek – sztuczna inteligencja (AI), ze szczególnym uwzględnieniem związków romantycznych
Streszczenie w języku polskim
W artykule dokonano przeglądu literatury dotyczącej relacji paraspołecznych pomiędzy człowiekiem a chatbotami opartymi na sztucznej inteligencji (AI – artificial intelligence), ze szczególnym uwzględnieniem relacji romantycznych. Przeanalizowano definicje sztucznej inteligencji oraz omówiono działanie systemów AI. Opisano mechanizmy psychologiczne leżące u podstaw kształtowania się więzi człowiek–chatbot, w tym antropomorfizację, pseudointymność, emocjonalny solipsyzm, teorię przywiązania, atrybucję teorii umysłu oraz mechanizm podwójnej świadomości. Uwzględniono różnorakie role, które może pełnić towarzysz AI, w tym rolę sługi, asystenta, terapeuty, przyjaciela. Przedstawiono charakterystykę relacji romantycznych z chatbotem, uwzględniając wybór cech partnera, komponenty miłości według Sternberga, a także wymiar seksualny realizowany przez erotyczne odgrywanie ról oraz seksting. Zidentyfikowano potencjalne mechanizmy neurobiologiczne tej więzi, podkreślając możliwy brak pełnej aktywacji układu oksytocynowego z powodu braku kontaktu fizycznego. Omówiono konsekwencje psychospołeczne interakcji z chatbotami, wskazując zarówno korzyści (redukcja samotności, wsparcie emocjonalne), jak i zagrożenia (uzależnienie behawioralne, spadek kompetencji społecznych, kwestie etyczne). Zidentyfikowano luki badawcze wymagające dalszych analiz, szczególnie w zakresie badań neuroobrazowych oraz długoterminowych skutków relacji z AI.
Słowa kluczowe
Pełny tekst:
PDFBibliografia
Acevedo, B. P., Aron, A., Fisher, H. E., Brown, L. L. (2012). Neural Correlates of Long-Term Intense Romantic Love. Social Cognitive and Affective Neuroscience, 7(2), 145–159. DOI: 10.1093/scan/nsq092.
Aron, A., Fisher, H. E., Mashek, D. J., Strong, G., Li, H., Brown, L. L. (2005). Reward, Motivation, and Emotion Systems Associated with Early-Stage Intense Romantic Love. Journal of Neurophysiology, 94(1), 327–337. DOI: 10.1152/jn.00838.2004.
Ayo-Ajibola, O., Davis, R., Lin, M., Riddell, J., Kravitz, R. (2024). Characterizing the Adoption and Experiences of Users of Artificial Intelligence–Generated Health Information in the United States: Cross-Sectional Questionnaire Study. Journal of Medical Internet Research, 26, e55138. DOI: 10.2196/55138.
Babu, J., Joseph, D., Kumar, R. M., Alexander, E., Sasi, R., Joseph, J. (2025). Emotional AI and the Rise of Pseudo-Intimacy: Are We Trading Authenticity for Algorithmic Affection? Frontiers in Psychology, 16, 1679324. DOI: 10.3389/fpsyg.2025.1679324.
Bakir, V., McStay, A. (2025). Move Fast and Break People? Ethics, Companion Apps, and the Case of Character.ai. AI & Society, 40, 6365–6377. DOI: 10.1007/s00146-025-02408-5.
Banks, J. (2024). Deletion, Departure, Death: Experiences of AI Companion Loss. Journal of Social and Personal Relationships, 41(12), 3547–3572. DOI: 10.1177/02654075241269688.
Bayor, L., Weinert, C., Maier, C., Weitzel, T. (2025). Social-Oriented Communication with AI Companions: Benefits, Costs, and Contextual Patterns. Business & Information Systems Engineering, 67, 637–655. DOI: 10.1007/s12599-025-00955-1.
Brandtzaeg, P. B., Skjuve, M., Følstad, A. (2022). My AI Friend: How Users of a Social Chatbot Understand Their Human-AI Friendship. Human Communication Research, 48(3), 404–429. DOI: 10.1093/hcr/hqac008.
Broadbent, E., Billinghurst, M., Boardman, S. G., Doraiswamy, P. M. (2023). Enhancing Social Connectedness with Companion Robots Using AI. Science Robotics, 8(80), eadi6347. DOI: 10.1126/scirobotics.adi6347.
Caldarini, G., Jaf, S., McGarry, K. (2022). A Literature Survey of Recent Advances in Chatbots. Information, 13(1), 41. DOI: 10.3390/info13010041.
Carolan, S., Martin, A. W., Gong, C. C., Borja, S. (2025). 2025: The State of Consumer AI. Pobrane z: https://menlovc.com/perspective/2025-the-state-of-consumer-ai (dostęp: 30.12.2025).
Character.AI (2024). Introducing Character Calls. Pobrane z: https://blog.character.ai/introducing-character-calls (dostęp: 30.12.2025).
Chen Q., Jing, Y., Gong, Y., Tan, J. (2024). Will Users Fall in Love with ChatGPT? A Perspective from the Triangular Theory of Love. Technological Forecasting and Social Change, 209, 123754. DOI: 10.1016/j.techfore.2024.123754.
Clark, L., Zack, M. (2023). Engineered Highs: Reward Variability and Frequency as Potential Prerequisites of Behavioural Addiction. Addictive Behaviors, 140, 107626. DOI: 10.1016/j.addbeh.2023.107626.
De Freitas, J., Oğuz-Uğuralp, Z., Uğuralp, A.K., Puntoni, S. (2025). AI Companions Reduce Loneliness. Journal of Consumer Research, 52(6), 1126–1148. DOI: 10.1093/jcr/ucaf040.
Depounti, I., Saukko, P., Natale, S. (2022). Ideal Technologies, Ideal Women: AI and Gender Imaginaries in Redditors’ Discussions on the Replika Bot Girlfriend. Media, Culture & Society, 45(4), 720–736. DOI: 10.1177/01634437221119021.
Döring, N., Le, T., Vowels, L. M., Vowels, M. J., Marcantonio, T. L. (2025). The Impact of Artificial Intelligence on Human Sexuality: A Five-Year Literature Review 2020–2024. Current Sexual Health Reports, 17, 4. DOI: 10.1007/s11930-024-00397-y.
Eurofound (2020). Game-Changing Technologies: Transforming Production and Employment in Europe. Pobrane z: https://www.eurofound.europa.eu/en/publications/all/game-changing-technologies-transforming-production-and-employment-europe (dostęp: 30.12.2025).
Fisher, H. E., Aron, A., Brown, L. L. (2006). Romantic Love: A Mammalian Brain System for Mate Choice. Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences, 361(1476), 2173–2186. DOI: 10.1098/rstb.2006.1938.
Gallace, A., Girondini, M. (2022). Social Touch in Virtual Reality. Current Opinion in Behavioral Sciences, 43, 249–254. DOI: 10.1016/j.cobeha.2021.11.006.
Georganta, E., Ulfert, A. S. (2024). Would You Trust an AI Team Member? Team Trust in Human–AI Teams. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 97, 1212–1241. DOI: 10.1111/joop.12504.
Gesselman, A. N., Kaufman, E. M., Marcotte, A. S., Reynolds, T. A., Garcia, J. R. (2023). Engagement with Emerging Forms of Sextech: Demographic Correlates from a National Sample of Adults in the United States. Journal of Sex Research, 60(2), 177–189. DOI: 10.1080/00224499.2021.2007521.
Gigerenzer, G. (2023). Psychological AI: Designing Algorithms Informed by Human Psychology. Perspectives on Psychological Science, 19(5), 839–848. DOI: 10.1177/17456916231180597.
Gillath, O., Abumusab, S., Ai, T., Branicky, M. S., Davison, R. B., Rulo, M., Symons, J. Thomas, G. (2023). How Deep Is AI’s Love? Understanding Relational AI. Behavioral and Brain Sciences, 46, e33. DOI: 10.1017/S0140525X22001704.
Gray, H. M., Gray, K., Wegner, D. M. (2007). Dimensions of Mind Perception. Science, 315(5812), 619. DOI: 10.1126/science.1134475.
Guingrich, R. E., Graziano, M. S. A. (2024). Ascribing Consciousness to Artificial Intelligence: Human-AI Interaction and Its Carry-Over Effects on Human-Human Interaction. Frontiers in Psychology, 15, 1322781. DOI: 10.3389/fpsyg.2024.1322781.
Handlin, L., Novembre, G., Lindholm, H., Kämpe, R., Paul, E., Morrison, I. (2023). Human Endogenous Oxytocin and Its Neural Correlates Show Adaptive Responses to Social Touch Based on Recent Social Context. eLife, 12, e81197. DOI: 10.7554/eLife.81197.
High-Level Expert Group on Artificial Intelligence (2019). A Definition of AI: Main Capabilities and Disciplines. European Commission.
Ho, J. Q. H., Hu, M., Chen, T. X., Hartanto, A. (2025). Potential and Pitfalls of Romantic Artificial Intelligence (AI) Companions: A Systematic Review. Computers in Human Behavior Reports, 19, 100715. DOI: 10.1016/j.chbr.2025.100715.
Jacucci, G., Bellucci, A., Ahmed, I., Harjunen, V., Spape, M., Ravaja, N. (2024). Haptics in Social Interaction with Agents and Avatars in Virtual Reality: A Systematic Review. Virtual Reality, 28, 170. DOI: 10.1007/s10055-024-01060-6.
Kaczmarek, E. (2025). Self-Deception in Human–AI Emotional Relations. Journal of Applied Philosophy, 42(3), 814–831. DOI: 10.1111/japp.12786.
Khawaja, Z., Bélisle-Pipon, J. C. (2023). Your Robot Therapist Is Not Your Therapist: Understanding the Role of AI-Powered Mental Health Chatbots. Frontiers in Digital Health, 5, 1278186. DOI: 10.3389/fdgth.2023.1278186.
Knobe, J., Prinz, J. (2007). Intuitions about Consciousness: Experimental Studies. Phenomenology and the Cognitive Sciences, 7, 67–83. DOI: 10.1007/s11097-007-9066-y.
Laestadius, L., Bishop, A., Gonzalez, M., Illenčík, D., Campos-Castillo, C. (2022). Too Human and Not Human Enough: A Grounded Theory Analysis of Mental Health Harms from Emotional Dependence on the Social Chatbot Replika. New Media & Society, 26(10), 5923–5941. DOI: 10.1177/14614448221142007.
Li, H., Zhang, R. (2024). Finding Love in Algorithms: Deciphering the Emotional Contexts of Close Encounters with AI Chatbots. Journal of Computer-Mediated Communication, 29(5), zmae015. DOI: 10.1093/jcmc/zmae015.
Liu, J., Gong, P., Zhou, X. (2014). The Association between Romantic Relationship Status and 5-HT1A Gene in Young Adults. Scientific Reports, 4, 7049. DOI: 10.1038/srep07049.
Machin, A. J., Dunbar, R. I. (2011). The Brain Opioid Theory of Social Attachment: A Review of the Evidence. Behaviour, 148(9–10), 985–1025. DOI: 10.1163/000579511X596624.
Maeda, T., Quan-Haase, A. (2024). When Human-AI Interactions Become Parasocial: Agency and Anthropomorphism in Affective Design. W: Proceedings of the 2024 ACM Conference on Fairness, Accountability, and Transparency (s. 1068–1077). Association for Computing Machinery. DOI: 10.1145/3630106.3658956.
Makowski, Ł. (2023). Sztuczna inteligencja – nowe narzędzie w strategii społecznej odpowiedzialności biznesu. Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Bankowej w Poznaniu, 102(3), 35–49. DOI: 10.58683/dnswsb.1942.
Marazziti, D., Canale, D. (2004). Hormonal Changes When Falling in Love. Psychoneuroendocrinology, 29(7), 931–936. DOI: 10.1016/j.psyneuen.2003.08.006.
Marazziti, D., Akiskal, H. S., Rossi, A., Cassano, G. B. (1999). Alteration of the Platelet Serotonin Transporter in Romantic Love. Psychological Medicine, 29(3), 741–745. DOI: 10.1017/s0033291798007946.
McCarthy, J., Minsky, M. L., Rochester, N., Shannon, C. E. (1955). A Proposal for the Dartmouth Summer Research Project on Artificial Intelligence. AI Magazine, 27(4), 12. DOI: 10.1609/aimag.v27i4.1904.
Noor, N., Hill, S. R., Troshani, I. (2022). Artificial Intelligence Service Agents: Role of Parasocial Relationship. Journal of Computer Information Systems, 62(5), 1009–1023. DOI: 10.1080/08874417.2021.1962213.
OECD (2019). Scoping the OECD AI Principles: Deliberations of the Expert Group on Artificial Intelligence at the OECD (AIGO). OECD Digital Economy Papers, (291). DOI: 10.1787/d62f618a-en.
OpenAI (2024). How the Voices for ChatGPT Were Chosen. Pobrane z: https://openai.com/index/how-the-voices-for-chatgpt-were-chosen (dostęp: 30.12.2025).
Raszyd, K. I., Wesołowska, A., Tomaszewska, K. (2024). Sztuczna inteligencja w nauce – jak studenci wykorzystują AI w edukacji wyższej. Akademia Zarządzania, 8(3), 373–400.
Replika (2024). Voice Calls. Pobrane z: https://help.replika.com/hc/en-us/sections/4410885486989-Voice-calls (dostęp: 30.12.2025).
Rozporządzenie (2024). Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie ustanowienia zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji oraz zmiany rozporządzeń (WE) nr 300/2008, (UE) nr 167/2013, (UE) nr 168/2013, (UE) 2018/858, (UE) 2018/1139 i (UE) 2019/2144 oraz dyrektyw 2014/90/UE, (UE) 2016/797 i (UE) 2020/1828 (akt w sprawie sztucznej inteligencji) (Dz. Urz. L 2024/1689, 12.07.2024).
Schneiderman, I., Zagoory-Sharon, O., Leckman, J. F., Feldman, R. (2012). Oxytocin During the Initial Stages of Romantic Attachment: Relations to Couples’ Interactive Reciprocity. Psychoneuroendocrinology, 37(8), 1277–1285. DOI: 10.1016/j.psyneuen.2011.12.021.
Sheikh, H., Prins, C., Schrijvers, E. (2023). Artificial Intelligence: Definition and Background. W: Mission AI: Research for Policy (s. 15–41). Cham: Springer. DOI: 10.1007/978-3-031-21448-6_2.
Sherman, L. E., Hernandez, L. M., Greenfield, P. M., Dapretto, M. (2018). What the Brain ‘Likes’: Neural Correlates of Providing Feedback on Social Media. Social Cognitive and Affective Neuroscience, 13(7), 699–707. DOI: 10.1093/scan/nsy051.
Sidoti, O., McClain, C. (2025). ChatGPT Use among Americans Roughly Doubled Since 2023. Pobrane z: https://www.pewresearch.org/short-reads/2025/06/25/34-of-us-adults-have-used-chatgpt-about-double-the-share-in-2023 (dostęp: 30.12.2025).
Skarżyńska, E. (2024). Wpływ sztucznej inteligencji na rolę pracowników w różnych kontekstach organizacyjnych. W: E. Skrzypek, B. Spychalski (red.), Jakość w zarządzaniu. Nowoczesne metody zarządzania współczesną organizacją (s. 97–112). Kalisz: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Kaliskiego.
Smith, M. G., Bradbury, T. N., Karney, B. R. (2025). Can Generative AI Chatbots Emulate Human Connection? A Relationship Science Perspective. Perspectives on Psychological Science, 20(6), 1081–1099. DOI: 10.1177/17456916251351306.
Song, X., Xu, B., Zhao, Z. (2022). Can People Experience Romantic Love for Artificial Intelligence? An Empirical Study of Intelligent Assistants. Information & Management, 59(2), 103595. DOI: 10.1016/j.im.2022.103595.
Sternberg, R. J. (1986). A Triangular Theory of Love. Psychological Review, 93(2), 119–135. DOI: 10.1037/0033-295X.93.2.119.
Trzęsicki, K. (2020). Idea sztucznej inteligencji. Filozofia i Nauka. Studia Filozoficzne i Interdyscyplinarne, 8(1), 69–96. DOI: 10.37240/FiN.2020.8.1.3.
Uchwała (2020). Uchwała nr 196 Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2020 r. w sprawie ustanowienia „Polityki dla rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce od roku 2020” (M.P. 2021, poz. 23).
Uvnäs-Moberg, K., Handlin, L., Petersson, M. (2014). Self-Soothing Behaviors with Particular Reference to Oxytocin Release Induced by Non-Noxious Sensory Stimulation. Frontiers in Psychology, 5, 1529. DOI: 10.3389/fpsyg.2014.01529.
Yang, F., Oshio, A. (2025). Using Attachment Theory to Conceptualize and Measure the Experiences in Human-AI Relationships. Current Psychology, 44, 10658–10669. DOI: 10.1007/s12144-025-07917-6.
Yao, Y. (2025). Regulating Addictive Algorithms and Designs: Protecting Older Adults from Digital Exploitation Beyond a Youth-Centric Approach. Frontiers in Psychology, 16, 1579604. DOI: 10.3389/fpsyg.2025.1579604.
Young, L. J., Wang, Z. (2004). The Neurobiology of Pair Bonding. Nature Neuroscience, 7(10), 1048–1054. DOI: 10.1038/nn1327.
Zeki, S. (2007). The Neurobiology of Love. FEBS Letters, 581(14), 2575–2579. DOI: 10.1016/j.febslet.2007.03.094.
Zhou, B., Guan, S. (2025). Ethical and Psychological Challenges in Human-AI Romantic Relationships: An Interdisciplinary Critical Study. Innovative Applications of AI, 2(1), 39–45. DOI: 10.70695/IAAI202501A8.
Zimmerman, A., Janhonen, J., Beer, E. (2024). Human/AI Relationships: Challenges, Downsides, and Impacts on Human/Human Relationships. AI Ethics, 4, 1555–1567. DOI: 10.1007/s43681-023-00348-8.
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/j.2026.39.1.199-220
Data publikacji: 2026-05-06 09:44:12
Data złożenia artykułu: 2025-12-31 14:15:42
Statystyki
Wskaźniki
Odwołania zewnętrzne
- Brak odwołań zewnętrznych
Prawa autorskie (c) 2026 Alicja Bielak
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.