Ukryj
Pokaż wszystkie
Wyślij tekst przez e-mail Współnauczanie we włączającej szkole wiejskiej a poczucie własnej skuteczności nauczycieli
Streszczenie w języku polskim
Edukacja włączająca stawia przed nauczycielami liczne wyzwania, zwłaszcza w szkołach na terenach wiejskich, gdzie zasoby, możliwości działania i wsparcie bywają ograniczone. W takich warunkach współpraca pomiędzy nauczycielami nabiera szczególnego znaczenia jako czynnik wspomagający skuteczne nauczanie. Decyzja o wyborze środowiska badania wynikała z ograniczonej liczby doniesień badawczych dotyczących analizowanego tematu. Przedmiotem badań była współpraca pomiędzy nauczycielem klasy i nauczycielem współorganizującym kształcenie w klasie inkluzyjnej na etapie edukacji wczesnoszkolnej w szkołach wiejskich oraz poziom ich samoskuteczności w aspekcie edukacji włączającej. Celem badań było określenie zależności pomiędzy częstotliwością podejmowania współpracy w realizacji zadań przez obu nauczycieli a ich poczuciem własnej skuteczności. Badania przeprowadzono w okresie od lutego do marca 2025 r. z wykorzystaniem metody sondażu diagnostycznego. W tym celu wykorzystano autorską skalę Współpraca Nauczycieli w Klasach I–III Szkoły Podstawowej oraz polską adaptację skali Poczucie Samoskuteczności Nauczycieli w Edukacji Włączającej (TEIP). W badaniu wzięło udział 66 nauczycieli ze szkół powiatu radomskiego realizujących edukację włączającą. Wyniki pokazują, że częste, wspólne działanie obu nauczycieli w obszarach związanych z diagnozą, planowaniem i monitorowaniem wsparcia, edukacją i terapią oraz wychowaniem skutkuje ich wysokim poziomem własnej skuteczności. Wnioski z badań wskazują na potrzebę superwizji dla nauczycieli w zakresie współnauczania oraz szkoleń obejmujących zagadnienie współpracy pomiędzy współnauczycielami w zakresie doradztwa pedagogicznego dla rodziców. Rekomenduje się, aby dyrektorzy szkół wyznaczali w planie zajęć nauczycieli warunki i czas umożliwiający wspólne planowanie lekcji.
Słowa kluczowe
Pełny tekst:
PDFBibliografia
Baka, Ł. (2017). Norweska Skala Poczucia Własnej Skuteczności Nauczycieli. Psychometryczne właściwości polskiej wersji narzędzia. Medycyna Pracy, 68(6), 743–755.
Bandura, A. (1977). Self-Efficacy: Toward a Unifying Theory of Behavioral Change. Psychological Review, 84(2), 191–215. DOI: 10.1037/0033-295X.84.2.191.
Bandura, A. (1997). Self-Efficacy: The Exercise of Control. New York: W.H. Freeman.
Bandura, A. (2007). Teoria społecznego uczenia się. Warszawa: PWN.
Bańka, A. (2005). Poczucie samoskuteczności. Konstrukcja i struktura czynnikowa Skali Poczucia Samoskuteczności w Karierze Międzynarodowej. Poznań–Warszawa: Print-B.
Celuch, M. (2019). Nauczyciel wspomagający w szkole, przedszkolu, ośrodku. Warszawa: Wiedza i Praktyka.
Chrzanowska, I., Szumski, G. (red.). (2019). Edukacja włączająca w przedszkolu i szkole. Warszawa: Wydawnictwo FRSE.
Dembo, M. (1997). Stosowana psychologia wychowawcza. Warszawa: WSiP.
Friend, M., Cook, L., Hurley-Chamberlain, A., Shamberger, C. (2010). Co-Teaching: An Illustration of the Complexity of Collaboration in Special Education. Journal of Educational and Psychological Consultation, 20(1), 9–27.
Gajdzica, Z. (2022). Absent or Neglected Forms from Polish Schools of Supporting Teachers in Inclusive Education. Studia z Teorii Wychowania, 13(3), 13–27. DOI: 10.5604/01.3001.0016.1122.
Gajdzica, Z., Bełza-Gajdzica, M. (2021). Współpraca miejskich i wiejskich szkół ogólnodostępnych z placówkami specjalnymi. Lubelski Rocznik Pedagogiczny, 40(4), 263–274. DOI: 10.17951/lrp.2021.40.4.263-274.
Giebułtowska, J. (2021). Team teaching – doświadczanie współnauczania. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio J, Paedagogia-Psychologia, 34(1), 45–55. DOI: 10.17951/j.2021.34.1.45-55.
Hreciński, P. A. (2016). Polskie opracowanie krótkiej wersji Skali Poczucia Skuteczności Nauczycielskiej (TSES) Tschannen-Moran i Woolfolk Hoy. Testy Psychologiczne w Praktyce i Badaniach, 2(1), 19–35. DOI: 10.14746/tppb.2016.1.2.
King-Sears, M. E., Jenkins, M. C., Brawand, A. (2020). Co-Teaching Perspectives from Middle School Algebra Co-Teachers and Their Students with and Without Disabilities. International Journal of Inclusive Education, 24(4), 427–442. DOI: 10.1080/13603116.2018.1465134.
Kulawska, E. (2017). Poczucie własnej skuteczności nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej. Forum Pedagogiczne, 7(2), 237–252. DOI: 10.21697/fp.2017.2.17.
Łaguna, M. (2010). Przekonania na własny temat i aktywność celowa. Badania nad przedsiębiorczością. Gdańsk: GWP.
Magiera, K., Zigmond, N. (2005). Co-Teaching in Middle School Classrooms under Routine Conditions: Does the Instructional Experience Differ for Students with Disabilities in Co-Taught and Solo-Taught Classes? Learning Disabilities Research and Practice, 20(2), 79–85. DOI: 10.1111/j.1540-5826.2005.00123.
Malinen, O., Savolainen, H., Xu, J. (2012). Beijing In-Service Teachers’ Self-Efficacy and Attitudes Towards Inclusive Education. Teaching and Teacher Education, 28(4), 526–534. DOI: 10.1016/j.tate.2011.12.004.
Mofield, E. L. (2020). Benefits and Barriers to Collaboration and Co-Teaching: Examining Perspectives of Gifted Education Teachers and General Education Teachers. Gifted Child Today, 43(1), 20–33. DOI: 10.1177/1076217519880588.
Morris, D. B., Usher, E. L., Chen, J. A. (2017). Reconceptualizing the Sources of Teaching Self-Efficacy: A Critical Review of Emerging Literature. Educational Psychology Review, 29(4), 795–833. DOI: 10.1007/s10648-016-9378-y.
Narkun, Z., Smogorzewska, J. (2019). Studying Self-Efficacy Among Teachers in Poland Is Important: Polish Adaptation of the Teacher Efficacy for Inclusive Practice (TEIP) Scale. Exceptionality Education International, 29(2), 110–126. DOI: 10.5206/eei.v29i2.9405.
Nevin, A. I., Thousand, J. S., Villa, R. A. (2006). The Many Faces of Collaborative Planning and Teaching. Theory Into Practice, 45(3), 239–248. DOI: 10.1207/s15430421tip4503_6.
Paczuska, K. (red.). (2025). Nauczycielki i nauczyciele o pracy w zawodzie. Wyniki Międzynarodowego Badania Nauczania i Uczenia się TALIS 2024. Warszawa: IBE–PIB.
Pancsofar, N., Petroff, J. G. (2016). Teachers’ Experiences with Co-Teaching as a Model for Inclusive Education. International Journal of Inclusive Education, 20(10), 1043–1053. DOI: 10.1080/13603116.2016.1145264.
Pozas, M., Letzel-Alt, V. (2023). Teacher Collaboration, Inclusive Education and Differentiated Instruction: A Matter of Exchange, Co-Construction, or Synchronization? Cogent Education, 10(2), 1–13. DOI: 10.1080/2331186X.2023.2240941.
Rozporządzenie (2017). Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (t.j. Dz.U. 2020, poz. 1309).
Savolainen, H., Engelbrecht, P., Nel, M., Malinen, O. (2012). Understanding Teachers’ Attitudes and Self-Efficacy in Inclusive Education: Implications for Pre-Service and In-Service Teacher Education. European Journal of Special Needs Education, 27(1), 51–68. DOI: 10.1080/08856257.2011.613603.
Scruggs, T., Mastropieri, M. A., McDuffi, K. A. (2007). Co-Teaching in Inclusive Classrooms: A Metasynthesis of Qualitative Research. Exceptional Children, 73(4), 392–416. DOI: 10.1177/001440290707300401.
Shin, M., Lee, H., McKenna, J. M. (2016). Special Education and General Education Preservice Teachers’ Co-Teaching Experiences: A Comparative Synthesis of Qualitative Research. International Journal of Inclusive Education, 20, 91–107.
Szkolak-Stępień, A., Vaškevič-Buś, J. (2017). Współpraca nauczycieli w kontekście ewaluacji zewnętrznej szkół i placówek oświatowych województwa małopolskiego. W: I. Ocetkiewicz (red.), Szkoła jako organizacja ucząca się? Perspektywa ewaluacji zewnętrznej (s. 141–153). Kraków: Wydawnictwo Naukowe UP.
Soszyńska, K. (2021). Rola i znaczenie nauczyciela wspomagającego w procesie terapii uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Student Niepełnosprawny. Szkice i Rozprawy, 21(14), 39–65. DOI: 10.34739/sn.2021.21.04.
Szumski, G. (2022). Współnauczanie w polskich szkołach podstawowych – model współpracy i korzyści dla uczniów. Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 610(5), 54–65. DOI: 10.5604/01.3001.0015.8632.
Tschannen-Moran, M., Woolfolk Hoy, A., Hoy, W. K. (1998). Teacher Efficacy: Its Meaning and Measure. Review of Educational Research, 68, 202–248. DOI: 10.2307/1170754.
UNESCO (1994). Deklaracja z Salamanki oraz Wytyczne do działań w zakresie specjalnych potrzeb edukacyjnych. Maszynopis.
Ustawa (2022). Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2022, poz. 1730).
Yada, A., Savolainen, H. (2017). Japanese In-Service Teachers’ Attitudes Towards Inclusive Education and Self-Efficacy for Inclusive Practices. Teaching and Teacher Education, 64, 222–229. DOI: 10.1016/j.tate.2017.02.005.
Zamkowska, A., Nogaj, P. (2024). Cooperation of Special Education Teachers with the General Teacher in Primary Schools: A Survey of Polish Teachers. Edukacyjna Analiza Transakcyjna, 13, 397–417. DOI: 10.16926/eat.2024.13.24.
Zaorska, M. (2022). Współpraca nauczycieli oraz nauczycieli specjalistów w kontekście efektywności edukacji włączającej uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 610(5), 66–76. DOI: 10.5604/01.3001.0015.8633.
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/j.2026.39.1.129-151
Data publikacji: 2026-05-06 09:43:48
Data złożenia artykułu: 2025-12-11 09:48:55
Statystyki
Wskaźniki
Odwołania zewnętrzne
- Brak odwołań zewnętrznych
Prawa autorskie (c) 2026 Piotr Nogaj, Kinga Łagowska
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.