Ukryj
Pokaż wszystkie
Wyślij tekst przez e-mail Psychologiczno-pedagogiczne podstawy samookreślenia zawodowego studentów na Ukrainie
Streszczenie w języku polskim
W artykule przedstawiono teoretyczne uzasadnienie psychologiczno-pedagogicznych podstaw samookreślenia zawodowego studentów szkolnictwa wyższego na Ukrainie na podstawie analizy współczesnego międzynarodowego, polskiego i ukraińskiego dyskursu naukowego. Zastosowano metody analizy, syntezy, porównania, systematyzacji, uogólnienia oraz interpretacji źródeł naukowych. Doprecyzowano, że samookreślenie zawodowe studentów szkolnictwa wyższego stanowi dynamiczny proces uświadamiania, projektowania, realizacji oraz korekty indywidualnej ścieżki edukacyjno-zawodowej. Określono psychologiczne podstawy tego procesu, w szczególności podmiotowość jednostki, orientację motywacyjno-wartościową, samopoznanie i refleksję, tożsamość zawodową, poczucie własnej skuteczności w podejmowaniu decyzji zawodowych, adaptacyjność oraz samoregulację emocjonalną. Nakreślono także pedagogiczne podstawy samookreślenia zawodowego, do których zaliczono rozumienie uniwersytetu jako środowiska rozwoju osobowo-zawodowego, integrację problematyki kariery w procesie kształcenia, praktyczny charakter nauczania, refleksyjną organizację doświadczeń edukacyjnych, wsparcie mentorskie i doradcze, ciągłość wsparcia kariery oraz rozwój kompetencji elastycznych. Wykazano, że kontekst ukraiński istotnie modyfikuje treść i warunki samookreślenia zawodowego ze względu na wpływ stanu wojennego, transformację rynku pracy, nierównomierny dostęp do zasobów wsparcia kariery oraz zwiększone znaczenie odporności psychicznej i adaptacyjności. Uogólniono kluczowe psychologiczno-pedagogiczne podstawy samookreślenia zawodowego studentów szkolnictwa wyższego na Ukrainie.
Słowa kluczowe
Pełny tekst:
PDF (English)Bibliografia
Bratko, M.V., Maliar, S., Shkurat, R. (2025). Higher Education as a Factor in the Personal and Professional Development of Future Specialists in the Context of Civilizational Change. Pedagogical Education: Theory and Practice. Psychology. Pedagogy, 44(2), 23–32. DOI: 10.28925/2311-2409.2025.443.
Bratko, M.V., Simenyk, Ye.S. (2025). Personal and Professional Development of Modern Specialists in the Context of Civilizational Challenges: Theory and Practice. Prospects and Innovations in Science, 12(58), 282–298. DOI: 10.52058/2786-4952-2025-12(58)-282-298.
Buherko, Ya.M., Hirniak, H.S. (2024). Socio-Psychological Factors of Professional SelfDetermination of Students of Higher Education Institutions. Scientific notes. Series: Psychology, 1, 18–24. DOI: 10.32782/cusu-psy-2024-1-2.
Czarnecka, A., Miętkiewicz, M., Ziemkiewicz-Gawlik, I., Pietrek, G.W. (2025). Barriers in Career Planning for Students in Poland and Italy. Przegląd Badań Edukacyjnych, 1(49), 83–100. DOI: 10.12775/PBE.2025.006.
De Schepper, A., Clycq, N., Kyndt, E. (2023). Social Networks in the Transition from Higher Education to Work: A Systematic Review. Educational Research Review, 40, Article 100551. DOI: 10.1016/j.edurev.2023.100551.
Dobrovolska, A. (2024). Professional Self-Determination of Future Doctors: Priorities in Conditions of the War in Ukraine. Wiadomości Lekarskie, 77(4), 811–820. DOI: 10.36740/ WLek202404129.
Dollinger, M., Nieminen, J.H., Finneran, R. (2024). A Lucky Draw? Theorising How Work Placements Develop Diverse University Students’ Career Stories. Studies in Higher Education. DOI: 10.1080/03075079.2024.2316260.
Dubinka, M. (2025). Trends in the Development of Professional Self-Determination in the Activities of Higher Education Institutions in European Countries. Scientific Notes. Series: Pedagogical Sciences, 219, 30–38. DOI: 10.36550/2415-7988-2025-1-219-30-38.
Hooley, T.J., Bennett, D., Knight, E.B. (2023). Rationalities That Underpin Employability Provision in Higher Education Across Eight Countries. Higher Education, 86(5), 1003–1023. DOI: 10.1007/s10734-022-00957-y.
Jagielska, K. (2025). Validation of the Career Planning Styles (SPK-21) Tool. Multidisciplinary Journal of School Education, 14(2), 539–558. DOI: 10.35765/mjse.2025.1428.31.
Martynenko, N.O., Tsarova, L.V., Kovalova, I.V. (2025). Educational Strategies for Promoting Professional Self-Realization of Higher Education SeekersinAviation Specialties. Pedagogical Academy: Scientific Notes, 18. DOI: 10.5281/zenodo.15528246.
Mroczkowska, D., Jeran, A., Brzozowska-Brywczyńska, M., Nymś-Górna, A., Jankowiak, B. (2024). Contemporary Competencies from the Perspective of Students in the Humanities and Social Studies at Three Central European Universities: Research Findings from the Project “Enhancing Quality Teaching of Humanities and Social Sciences in Higher Education for 21+”. Przegląd Badań Edukacyjnych, 2(47), 127–146. DOI: 10.12775/PBE.2024.019.
National Agency for Higher Education Quality Assurance. (2025a). Annual Report of the National Agency for Higher Education Quality Assurance for 2024. Retrieved from: https://naqa.gov. ua/wp-content/uploads/2025/03/Річний-звіт-НА-за-2024.pdf (access: 10.03.2026).
National Agency for Higher Education Quality Assurance. (2025b). Report on the Quality of Higher Education in Ukraine, Its Compliance with the Tasks of Sustainable Innovative Development of Society in 2024. Retrieved from: https://en.naqa.gov.ua/wp-content/uploads/2025/06/ REVIEW-ON-THE-QUALITY-OF-HIGHER-EDUCATION-IN-UKRAINE-2024.pdf (access: 9.03.2026).
National Erasmus+ Office in Ukraine. (2024). Annual Review: Recent Developments in Higher Education of Ukraine by 2024. Retrieved from: https://erasmusplus.org.ua/ wp-content/uploads/2022/09/d4_1_d4_1_2_recent_developments_in_ukraine_education_ december_2024.pdf (access: 11.03.2026).
Okhrimenko, Z.V., Morin, O.L., Shevenko, A.M., Mykhailichenko, M.V. (2024). Professional and Career Development of Students in Conditions of Martial Law and Post-War Reconstruction of the Country: Challenges, Experience, Prospects. Bulletin of the National Academy of Educational Sciences of Ukraine, 6(2), 1–7. DOI: 10.37472/v.naes.2024.6207.
Okhrimenko, Z.V., Tkachuk, I.I. (2023). Career Development of Students: Modern Career Guidance Technologies and Tools. Human Studies. Series “Pedagogy”, 16(48), 176–188. DOI: 10.24919/2413-2039.16/48.25.
Oliveira, Í.M., Marques, C. (2024). The Role of Career Adaptability and Academic Engagement in College Student’s Life Satisfaction. International Journal of Environmental Research and Public Health, 21(5), 596. DOI: 10.3390/ijerph21050596.
Pach, J., Stoffels, M., Schoonmade, L.J., van Ingen, E., Kusurkar, R. A. (2025). The Impact of Educational Activities on Professional Identity Formation in Social Sciences and Humanities: A Scoping Review. Educational Research Review, 48, Article 100704. DOI: 10.1016/j. edurev.2025.100704.
Rahrina, Zh.M., Repetun, A.K. (2023). Formation of Professional Identity of Medical Students in Higher Education Institutions. Scientific Journal of Khortytsia National Academy, 9, 74–81. DOI: 10.51706/2707-3076-2023-9-9.
Reissner, S.C., Armitage-Chan, E. (2024). Manifestations of Professional Identity Work: An Integrative Review of Research in Professional Identity Formation. Studies in Higher Education, 49(12), 2707–2722. DOI: 10.1080/03075079.2024.2322093.
Scandurra, R., Kelly, D., Fusaro, S., Cefalo, R., Hermannsson, K. (2024). Do Employability Programmes in Higher Education Improve Skills and Labour Market Outcomes? A Systematic Review of Academic Literature. Studies in Higher Education, 49(8), 1381–1396. DOI: 10.1080/03075079.2023.2265425.
Shen, P., Wu, Y., Liu, Y., Lian, R. (2024). Linking Undergraduates’ Future Orientation and Their Employability Confidence: The Role of Vocational Identity Clarity and Internship Effectiveness. Acta Psychologica, 248, Article 104360. DOI: 10.1016/j.actpsy.2024.104360.
Shvedova,Ya.V., Korotetska,Ye.S., Kashkabash, D.Ye. (2022). Soft Skills:Analysis of Development in Higher Education Seekers and Ways of Implementation in the Educational Process. Scientific Notes of the Department of Pedagogy, 51, 78–94. DOI: 10.26565/2074-8167-2022-51-10.
Slipchyshyn, L., Melko, M. (2024). The Role of Career Centers in the Personal and Professional Development of Future Specialists. New Technologies in Education, 98, 211–217. DOI: 10.52256/2710-3560.98.2024.98.26.
Soares, J., Carvalho, C., Silva, A.D. (2022). A Systematic Review on Career Interventions for University Students: Framework, Effectiveness, And Outcomes. Australian Journal of Career Development, 31(2), 81–92. DOI: 10.1177/10384162221100460.
Soares, J., Taveira, M. do C. (2024). Career Adaptation in Higher Education: A Study with NonWorking and Working Students. Frontiers in Education, 9, Article 1314663. DOI: 10.3389/ feduc.2024.1314663.
Vasylieva, M., Bilash, Ya., Nesterenko, R. (2024). The Role of a Career Development Center in Working with Young People. Problems of Engineer-Pedagogical Education, 82, 211–220. DOI: 10.32820/2074-8922-2024-82-211-220.
Wang, D., Li, Y. (2024). Career Construction Theory: Tools, Interventions, and Future Trends. Frontiers in Psychology, 15, Article 1381233. DOI: 10.3389/fpsyg.2024.1381233.
Wei, Y.-C. (2025). Effects of Career Course Assignment Design on Undergraduates’ Career Self-Efficacy and Exploration. Asia Pacific Journal of Education, 45(1), 100–112. DOI: 10.1080/02188791.2022.2074372.
Wetstone, H., Rice, K.G. (2023). Enhancing Career Adaptability Among University Students: An Intervention Study. Journal of Career Development, 50(6), 1279–1292. DOI: 10.1177/08948453231187910.
Zhou, D., Peng, Z., Zhou, H. (2023). The Influence of Career Decision-Making Self-Efficacy on Employability of Higher Vocational Students: Mediated by Emotional Intelligence. Frontiers in Education, 8, Article 1274430. DOI: 10.3389/feduc.2023.1274430.
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/j.2025.38.4.115-132
Data publikacji: 2026-04-29 15:17:03
Data złożenia artykułu: 2026-03-13 16:21:04
Statystyki
Wskaźniki
Odwołania zewnętrzne
- Brak odwołań zewnętrznych
Prawa autorskie (c) 2026 Mariia Bratko, Lyudmyla Khoruzha, Olena Lokshyna, Alina Dzhurylo
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.