Nauka w sytuacji kryzysowej: luki edukacyjne młodzieży ukraińskiej w realiach wojny

Streszczenie w języku polskim

W obliczu trwającego konfliktu zbrojnego w Ukrainie sytuacja edukacyjna młodzieży została poważnie zakłócona. Wojna nie tylko wpływa na życie codzienne, lecz także prowadzi do powstawania licznych luk edukacyjnych, które mogą mieć długofalowe konsekwencje dla przyszłości młodego pokolenia. W niniejszym artykule przedstawiono wyzwania, z jakimi mierzą się uczniowie w warunkach kryzysowych, a także zaproponowano rozwiązania mające na celu złagodzenie skutków tych trudności. Badanie przeprowadzono w 2025 roku wśród 120 nauczycieli ukraińskich szkół ponadpodstawowych z regionów relatywnie mniej dotkniętych bezpośrednimi działaniami wojennymi, w których proces kształcenia odbywa się w większości w trybie stacjonarnym i bez długotrwałych przerw, co umożliwia analizę funkcjonowania systemu edukacji w warunkach względnej ciągłości pracy szkół. Badanie miało na celu identyfikację charakteru, przyczyn oraz konsekwencji luk edukacyjnych w sytuacji kryzysowej. W badaniu wykorzystano metodę PAPI oraz autorski kwestionariusz ankietowy, co pozwoliło uchwycić zarówno aspekty dydaktyczne, jak i psychospołeczne analizowanego zjawiska. Wyniki wskazują, że luki edukacyjne mają charakter wielowymiarowy. Najczęściej obserwowane są: trudności z koncentracją i spadek motywacji do nauki, braki programowe wynikające z przerw w edukacji, a także pogłębione deficyty u uczniów przesiedlonych i starszej młodzieży. Do głównych przyczyn należą: stres i trauma, brak stabilności codziennego życia, przerwy w nauce oraz nauczanie zdalne. Konsekwencje obejmują nie tylko osłabienie wyników w nauce, lecz także symptomy traumy, apatię, problemy w komunikacji społecznej i brak zainteresowań, co utrudnia rozwój osobisty młodzieży. W artykule podkreślono potrzebę kompleksowych działań kompensacyjnych obejmujących zarówno strategie dydaktyczne, jak i działania psychospołeczne. Zaznaczono, że bez systemowych interwencji istnieje ryzyko trwałego utrwalenia luk edukacyjnych, co w przyszłości negatywnie wpłynie na kapitał ludzki oraz proces odbudowy kraju.