Wyślij tekst przez e-mail 
Ukryj
Pokaż wszystkie
Obszary (nie)dostępności w edukacji włączającej. Raport z badań fokusowych polskich nauczycieli
Streszczenie w języku polskim
Wprowadzenie: Edukacja włączająca jest zagadnieniem wieloaspektowym, które tworzy przestrzenie do działań edukacyjnych i wychowawczych zarówno dla uczniów, jak i nauczycieli. W praktyce jednak istnieje wyraźna rozbieżność pomiędzy deklarowanymi założeniami a rzeczywistością szkolną, która wciąż charakteryzuje się licznymi utrudnieniami i barierami dla uczestników procesu edukacyjnego.
Cel badań: Celem niniejszego badania było zrozumienie doświadczeń nauczycieli związanych z realizacją edukacji włączającej w szkołach ogólnodostępnych, ze szczególnym uwzględnieniem szeroko rozumianej dostępności edukacji.
Metoda badań: Zastosowano jakościowy projekt badawczy, wykorzystując interpretacyjną analizę fenomenologiczną. Dane zebrano za pomocą dziewięciu wywiadów grupowych z 70 nauczycielami.
Wyniki: Wyniki badania wskazują na istotną lukę organizacyjną i instytucjonalną, która pogłębia frustrację nauczycieli oraz uniemożliwia wykorzystanie pełnego potencjału procesu edukacyjnego. Kluczowe wyzwania obejmują utrudniony dostęp do pomocy dydaktycznych, niedostosowaną przestrzeń architektoniczną, niewystarczającą wiedzę i umiejętności do pracy z uczniami o zróżnicowanych potrzebach edukacyjnych oraz ograniczone zasoby placówek. Jednocześnie zidentyfikowano szereg dobrych praktyk, które usprawniają codzienne funkcjonowanie szkół i mogą stanowić punkt wyjścia do systemowych udoskonaleń.
Wnioski: Przedstawiono zalecenia mające na celu zwiększenie dostępności poprzez ukierunkowane szkolenia, aktywne zaangażowanie społeczności szkolnej oraz wzmocnienie funkcjonujących systemów wsparcia.
Słowa kluczowe
Pełny tekst:
PDF (English)Bibliografia
Abad, L. G., & Hattie, J. (2025). The impact of teaching materials on instructional design and teacher development. Frontiers in Education, 10, 1577721. https://doi.org/10.3389/feduc.2025.1577721.
Bałachowicz, J. (2015). Szkoła jako przestrzeń budowania przyszłości. W: J. Bałachowicz, A. Korwin-Szymanowska, & A. Witkowska-Tomaszewska (Red.), Zrozumieć uczenie się. Zmienić wczesną edukację, (s. 11-96). Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Barrett, P., Treves, A., Shmis, T., Ambosz, D., & Ustinova, M. (2019). International development in focus: The impact of school infrastructure on learning – A synthesis of the evidence. World Bank Group.
Casey, G. W. (2014). Leading in a ‘VUCA’ world. Fortune, 169(5). 75-6.
Chrzanowska, I., & Szumski, G. (2019). Edukacja włączająca w przedszkolu i szkole. Wydawnictwo FRSE.
Czapiewski, K. Ł., & Janc, K. (2012). Dostępność do edukacji, jakość kształcenia i poziom wykształcenia mieszkańców a struktura funkcjonalna gmin województwa mazowieckiego. Mazowsze Studia Regionalne, 10, 33-52.
Dostępność. (2026). Słownik języka polskiego PWN. https://sjp.pwn.pl/slownik-synonimow/dost%C4%99pno%C5%9B%C4%87.html.
Flick, U. (2010). Projektowanie badania jakościowego. Wydawnictwo PWN.
Gajdzica, Z. (2013), Nauczyciele szkoły ogólnodostępnej o swoim przygotowaniu do pracy z uczniem niepełnosprawnym w kontekście przemian pierwszej dekady XXI wieku. Chowanna, 2(41), 263–273. https://doi.org/10.31261/CHOWANNA.2013.41.21
Holewiński, J. (1908). O budowaniu I urządzaniu szkół: podręcznik praktyczny. Skład główny w Księgarni E. Wende i S-ka.
Husserl, E. (1989). Wykłady z fenomenologii wewnętrznej świadomości czasu. Wydawnictwo PWN.
Kiernicki, B. (1961). Ład w szkole. Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych.
Korolewska, M. (2010). Rola państwa w finansowaniu oświaty. Studia BAS, 22, 153-178.
Kwiatkowski M., & Piorunek M. (2020). Jednostka, edukacja, organizacja wobec przemian rynku pracy. Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Lubowiecka, J. (2002). Wielowymiarowe konteksty zawodowej roli nauczyciela. W: M. Nowicka (Red.), Nauczyciel i uczeń w przestrzeniach szkoły (s. 91-100). Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego.
Manen, M. (2023). Phenomenology of Practice. Meaning-Giving Methods in Phenomenological Research and Writing. New York.
Morgan, D. L. (1997). Focus Groups as Qualitative Research. 2nd Edition. Sage Publications, Thousand Oaks. https://doi.org/10.4135/9781412984287.
Nijakowska, J. (2022). Inkluzja: obecność, uczestnictwo, dostępność. Języki Obce w Szkole, 4, 9-15.
Organisation for Economic Co-operation and Development [OECD], 2013. Development co-operation report 2013: Ending poverty. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/dcr-2013-en
Sarid, A., & Levanon, M. (2023). Embracing dualities: Principles of education for a VUCA world. Educational philosophy and theory, 55(12), 1375-1386. https://doi.org/10.1080/00131857.2022.2162384
Solarczyk-Ambrozik, E. (2020). Przeobrażenia pracy i zmiany wzorów przebiegu karier a globalna kultura edukacyjna–kompetencyjny wymiar planowania karier edukacyjno-zawodowych, W: E. Solarczyk-Ambrozik, M. Christoph & R. Konieczna-Woźniak (Red.), Edukacja dorosłych a planowanie karier edukacyjno-zawodowych (17-31). Wydawnictwo Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Starzyk, A. (2020). Współczesna architektura przedszkola. Builder Science, 3(272), 46-50.
Stauber, B., & Parreira do Amaral, M. (2015). Access to and Accessibility of Education: An Analytic and Conceptual Approach to a Multidimensional Issue. European Education, 47(1), 11-25. https://doi.org/10.1080/10564934.2015.1001254
Unwin, K. L., Powell, G., Price, A., & Jones, C., R. G. (2021). The use of Multi-Sensory Environments with autistic children. Autism, 26(6), 1379-1394. https://doi.org/10.1177/13623613211050176
Vidal, J. (2023). Systems thinking in education: its application in a D-VUCA world. SSRN Electronic Journal, 4334037. https://doi.org/10.15390/EB.2024.12634
Walat, W. (2012). Edukacja architektoniczna w przedszkolu – zarys problematyki. Edukacja-Technika-Informatyka, 3(1), 248-265.
Waloszek, K. (2014). Zapomniane (?) inspiracje dla wychowania. Labor et Educatio, 2, 221-246.
Zygner, H. (1978). Zagadnienia nowoczesnej infrastruktury szkół. Centrum Doskonalenia Nauczycieli w Kaliszu.
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/lrp.2026.45.3.143-158
Data publikacji: 2026-09-28 10:44:53
Data złożenia artykułu: 2026-03-13 16:11:09
Statystyki
Wskaźniki
Prawa autorskie (c) 2026 Monika Chełchowska
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.