Nieposłuszne pedagogie w edukacji estetycznej zorientowanej na doświadczenie. Przykład slamu poetyckiego
Streszczenie w języku polskim
Wprowadzenie: Artykuł analizuje związek między koncepcją nieposłusznych pedagogii Denisa Atkinsona a zorientowaną na doświadczenie edukacją estetyczną, wykorzystując slam poetycki jako przykład ilustrujący ich wspólny potencjał w kształtowaniu otwartego i niekonwencjonalnego uczenia się. Tekst kwestionuje tradycyjne ujęcia edukacji estetycznej, które uprzywilejowują wiedzę kanoniczną i biegłość techniczną, proponując zamiast tego podejście oparte na postkantowskim rozumieniu zaangażowania estetycznego jako ucieleśnionego i relacyjnego sposobu doświadczania świata.
Cel badań: Celem pracy jest przeanalizowanie, w jaki sposób nieposłuszne pedagogie łączą się z edukacją estetyczną zorientowaną na doświadczenie, wspierając uczenie się, które ma charakter dynamiczny, partycypacyjny i etyczny. Slam poetycki stanowi tu przykład praktyczny, ukazujący, w jaki sposób takie podejścia pedagogiczne mogą umożliwiać transformacyjne (estetyczne) doświadczenia poprzez nieprzewidywalność, ryzyko i relacyjne zaangażowanie.
Stan wiedzy: Koncepcja nieposłusznych pedagogii Atkinsona ujmuje uczenie się jako w dużej mierze nieprzewidywalne zdarzenie, które opiera się preskryptywnym standardom, sprzyjając eksploracji i wrażliwości na zróżnicowane style uczenia się. Edukacja estetyczna zorientowana na doświadczenie przesuwa uwagę z przekazywania wiedzy kulturowej ku zmysłowym i społecznie osadzonym formom zaangażowania. Slam poetycki — zakorzeniony w demokratycznej i performatywnej praktyce — zachęca uczestników do konfrontowania się z niejednoznacznością, wspólnego konstruowania znaczeń oraz wyrażania indywidualności w ramach wspólnego (estetycznego) doświadczenia
Podsumowanie: Artykuł argumentuje, że integracja nieposłusznych pedagogii z edukacją estetyczną zorientowaną na doświadczenie prowadzi do rekontekstualizacji uczenia się jako procesu współtworzonego i antytransmisyjnego. Slam poetycki osadza ten proces w żywym doświadczeniu estetycznym, tworząc przestrzeń, w której uczący się angażują się intelektualnie, estetycznie i etycznie poprzez performans i dialog. Tak ujęta edukacja estetyczna staje się przestrzenią twórczego i etycznego stawania się.
Słowa kluczowe
Pełny tekst:
PDF (English)Bibliografia
Aravani, E., & Daskolia, M. (2025). Integrating literature and environmental education through slam poetry in school practice. Literacy Research and Instruction, 1–33. https://doi.org/10.1080/19388071.2025.2496147
Atkinson, D. (2008). Pedagogy against the state. International Journal of Art & Design Education, 27(3), 226–240. https://doi.org/10.1111/j.1476-8070.2008.00581.x
Atkinson, D. (2012). Contemporary art and art in education: The new, emancipation and truth. International Journal of Art & Design Education, 31(1), 5–18. https://doi.org/10.1111/j.1476-8070.2012.01724.x
Atkinson, D. (2018). Art, disobedience, and ethics. The adventure of pedagogy. Palgrave Macmillan.
Bagwell, L. (2021). Write, speak, listen: Spoken word poetry as discussion. The Social Studies, 112(6), 271–280. https://doi.org/10.1080/00377996.2021.1918616
Bean, E., & Brennan, K. (2014). Youth voices: Performance poetry as a platform for literacy, creativity, and civic engagement. Journal of Applied Research on Children: Informing Policy for Children at Risk, 5(1), 1–8. https://doi.org/10.58464/2155-5834.1197
Berleant, A. (2010). Sensibility and sense: The aesthetic transformation of the human world. Imprint Academic.
Bourriaud, N. (2002). Relational aesthetics. Les presses du réel.
Camangian, P. (2008). Untempered tongues: Teaching performance poetry for social justice. English Teaching: Practice and Critique, 7(2), 35–55.
Denac, O. (2014). The significance and role of aesthetic education in schooling. Creative Education, 5, 1714–1719. http://dx.doi.org/10.4236/ce.2014.519190
D’Olimpio, L. (2022). Defending aesthetic education. British Journal of Educational Studies, 70(3), 263–279. https://doi.org/10.1080/00071005.2021.1960267
Green, B. N., Johnson, C. D., & Adams, A. (2006). Writing narrative literature reviews for peer reviewed journals: secrets of the trade. Journal of Chiropractic Medicine, 5(3), 101–117. https://doi.org/10.1016/S0899-3467(07)60142-6
Gregory, H. (2008). (Re) presenting ourselves: Art, identity, and status in UK poetry slam. Oral Tradition, 23(2), 201–217.
Gros, F. (2019). Nieposłuszeństwo. Wydawnictwo Czarna Owca.
Holt, J. (2004). Instead of education. Ways to help people do things better. Sentient Publications.
Jones, K., & Curwood, J. S. (2020). Tell the story, speak the truth: Creating a third space through spoken word poetry. Journal of Adolescent & Adult Literacy, 64(3), 281–289. https://doi.org/10. 1002/jaal.1080
Kirsh, C. F. (2011). Stories to yell: Using spoken word poetry in the literacy classroom. Journal of Classroom Research in Literacy, 4, 50–61.
Kopčáková, S. (2018). Aesthetics education and its position in the 21st-century democratic society. Ars Inter Culturas, 7, 249–262.
Lisiecka, A. (2025a). Art pedagogy, or perhaps aesthetic pedagogy instead? Studia z Teorii Wychowania, 1(50), 73–88. https://doi.org/0000000300806314
Lisiecka, A. (2025b). Doświadczenie estetyczne Arnolda Berleanta w kontekście współczesnych rozważań nad relacją estetyczność – pedagogika. Kwartalnik Pedagogiczny, 70, 1(275), 7–26. https://doi.org/10.31338/2657-6007.kp.2025-1
Miklitsch, R. (1994). Punk pedagogy or performing contradiction: The risks and rewards of anti‐transference. Review of Education, Pedagogy, and Cultural Studies, 16(1), 57–67. https://doi.org/10.1080/1071441940160108
Nanay, B. (2019). Aesthetics. A very short introduction. Oxford.
Naukkarinen, O. (2021). Everyday aesthetics solving social problems. ESPES, 10(2), 151–164.
Rudd, L. L. (2012). Just slammin! Adolescents’ construction of identity through performance poetry. Journal of Adolescent & Adult Literacy, 55(8), 682–691. https://doi.org/10.1002/JAAL.00083
Saito, Y. (2010). Everyday aesthetics. Oxford University Press.
Saito, Y. (2021). The role of aesthetics in world-making. Contemporary Aesthetics, 9.
Saito, Y. (2025). The role of aesthetic education in everyday life. Retrieved August 25, 2025, from https://www.philosophy-of-education.org/wp-content/uploads/2025/03/PESGB-Saito.pdf
Shusterman, R. (2012). Thinking through the body: Essays in somaesthetics. Cambridge University Press.
Smith, G., Dines, M., Parkinson, T. (Eds.). (2017). Punk pedagogies: Music, culture and learning. Routledge.
Smith, R. A. (2004). Aesthetic education: questions and issues. In E. W. Eisner & M. D. Day (Eds.), Handbook of research and policy in art education (pp. 163–185). Routledge.
Somers-Willett, S. (2009). The cultural politics of slam poetry: Race, identity, and the performance of popular verse in America. University of Michigan Press.
Somers-Willett, S. B. (2014). From slam to def poetry jam: spoken word poetry and its counterpublics. Liminalities: A Journal of Performance Studies, 10(3-4), 1–23.
Sukhera, J. (2022). Narrative reviews: flexible, rigorous, and practical. Journal of Graduate Medical Education, 14(4), 414–417. http:// doi.org/10.4300/JGME-D-22-00480.1
Williams, W. R. (2015). Every voice matters: Spoken word poetry in and outside of school. English Journal, 104(4), 77–82. https://doi.org/10.58680/ej201527046
Williams, W. R. (2018). Attempting arts integration: secondary teachers’ experiences with spoken word poetry. Pedagogies: An International Journal, 13(2), 92–105. https://doi.org/10.1080/1554480X.2018.1453817
Wojnar, I. (1995). Teoria wychowania estetycznego. Zarys problematyki. Wydawnictwo Żak.
Woodard, R., & Coppola, R. (2018). More than words: Student writers realizing possibilities through spoken word poetry. English Journal, 107(3), 62–67. https://doi.org/10.58680/ej201829468
Xerri, D. (2025). “Poetry is on its way back up”: a spoken word performer’s contribution to young people’s engagement with poetry. Journal of Poetry Therapy, 38(2), 115–127. https://doi.org/10.1080/08893675.2024.2381620
Zańko, P. (2020). Pedagogie oporu. Oficyna Wydawnicza Impuls.
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/lrp.2026.45.2.237-252
Data publikacji: 2026-06-30 15:05:59
Data złożenia artykułu: 2025-10-20 17:19:07
Statystyki
Wskaźniki
Prawa autorskie (c) 2026 Alicja Lisiecka

Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.