Wyślij tekst przez e-mail 
Ukryj
Pokaż wszystkie
Edukacja seksualna młodzieży w Polsce - luki, wyzwania i potrzeby oparte na dowodach naukowych
Streszczenie w języku polskim
Wprowadzenie: Edukacja seksualna odgrywa kluczową rolę w prawidłowym rozwoju psychoseksualnym, wspierając dobrostan psychiczny i fizyczny młodzieży, zapewniając jej bezpieczeństwo, a także kształtując zdolność do podejmowania świadomych i odpowiedzialnych decyzji.
Cel badań: Pierwszym celem badania była analiza aktualnego stanu formalnej i nieformalnej edukacji seksualnej młodzieży w Polsce. Problem ten został zbadany z wielu perspektyw, uwzględniających obiektywne wskaźniki wiedzy młodych ludzi na temat seksualności, opinie ekspertów, stanowiska samych adolescentów oraz osób prowadzących edukację seksualną. Drugim celem było określenie potencjalnych zagrożeń wynikających z niewystarczającej lub nieadekwatnej edukacji seksualnej oraz ocena korzyści płynących z kompleksowej, opartej na dowodach naukowych edukacji seksualnej.
Stan wiedzy: Badania wskazują na niski poziom wiedzy seksualnej młodzieży w Polsce oraz ograniczoną skuteczność zarówno edukacji szkolnej, jak i rodzinnej. W efekcie młodzi ludzie często czerpią informacje z Internetu i rówieśników, co zwiększa ryzyko zachowań ryzykownych i utrwalania zniekształconych wzorców seksualności. Jednocześnie dowody naukowe potwierdzają, że kompleksowa, oparta na faktach edukacja seksualna pełni istotną funkcję ochronną, wspierając zdrowie, bezpieczeństwo i rozwój dojrzałych relacji.
Podsumowanie: Skuteczna edukacja seksualna wymaga współpracy między instytucjami, rodzicami i środowiskiem eksperckim. W artykule podkreślono kluczową rolę edukacji nieformalnej, szczególnie tej prowadzonej w środowisku rodzinnym. Jednocześnie postulowana jest konieczność wprowadzenia kompleksowej, formalnej edukacji seksualnej w szkołach, skierowanej do szerokiego grona uczniów – rzetelnej, opartej na wiedzy naukowej i odpowiadającej na rzeczywiste potrzeby młodzieży. Oba rodzaje edukacji seksualnej powinny być komplementarne i wzajemnie się uzupełniać.
Słowa kluczowe
Pełny tekst:
PDF (English)Bibliografia
Bilarzewska, J., Grunt-Mejer, K., Ladra, S., Neter, J., & Marciniak, I. (2024). What do young people want to know about sex, and where do they look for answers? Case study of Poland. Podstawy Edukacji. Education for Diversity, Equity, and Inclusion, 17, 311–328. https://doi.org/10.16926/pe.2024.17.21
Bulkowski, K., Federowicz, M., Grajkowski, W., Kaczan, R., Malinowska, K., Marszał, D., & Wichrowski, A. (2015). Opinie i oczekiwania młodych dorosłych (osiemnastolatków) oraz rodziców dzieci w wieku szkolnym wobec edukacji dotyczącej rozwoju psychoseksualnego i seksualności. Raport z badania. Instytut Badań Edukacyjnych.
CBOS (2019). Opinie o warszawskiej karcie LGBT+ i edukacji seksualnej w szkołach. Komunikat z badań nr 66/2019. https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2019/K_066_19.PDF
Chmura-Rutkowska, I. (2019). Być dziewczyną – być chłopakiem i przetrwać: Płeć i przemoc w szkole w narracjach młodzieży. Wydawnictwo Naukowe UAM.
Chmielewska, D. (2020). Obecny, przewidywany oraz idealny obraz polskiej edukacji seksualnej w ocenie edukatorek seksualnych i nauczycielek wychowania do życia w rodzinie. Fabrica Societatis, 4, 81-100. https://doi.org/10.19195/142709
Chomczyńska-Rubacha, M., Fuszara, M., Izdebski, Z., Kościańska, A., Mizielińska, J. (2017) Współczesne narracje w sferze wychowania i edukacji seksualnej w Polsce. Societas Communitas, 1(23), 15-36.
Dacka, M. (2021). Nastoletnie macierzyństwo wyzwaniem współczesnych czasów. Psychologia Rozwojowa, 26(1), 21-33. https://doi.org/10.4467/20843879PR.21.002.14116
Dacka, M. (2022). Molestowanie seksualne dzieci – problematyka i działania prewencyjne. Psychologia Wychowawcza, 65(23), 5-22. https://doi.org/10.5604/01.3001.0015.9114
Dec-Pietrowska, J. (2023). Edukacja seksualna w Polsce i systemach edukacyjnych wybranych krajów – modelowe rozwiązania i międzynarodowe inicjatywy. Edukacja Międzykulturowa, 21(2), 69–82. https://doi.org/10.15804/em.2023.02.05
Dilorio, C., Dudley, W. N., Wang, D. T., Wasserman, J., Eichler, M., Belcher, L., & West-Edwards, C. (2001). Measurement of parenting self-efficacy and outcome expectancy related to discussions about sex. Journal of Nursing Measurement 9(2), 135–149. https://doi.org/10.1891/1061-3749.9.2.135
Dobosz, D. (2021). Kobiecość i męskość w popkulturze z perspektywy młodych dorosłych. Studium jakościowe. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Em-Kamieniec, M., Kaźmierska, & M. Gawrych, M. (2021). Edukacja seksualna a ocena własnego ciała w populacji kobiet we wczesnej dorosłości. Seksuologia Polska, 19, 1-8. https://doi.org/10.5603/SP.2021.0010
Ferguson, M. M., Dotterer, A. M., Schwartz, S. E., & Bradford, K. (2022). Parental sexual communication self-efficacy with toddlers and young children: an active learning intervention. Sex Education, 23(1), 128–146. https://doi.org/10.1080/14681811.2022.2034612
Goldfarb, E. S., & Lieberman, L. D. (2021). Three decades of research: the case for comprehensive sex education. Journal of Adolescent Health, 6(1), 13 – 27. https://doi.org/10.1016/j.jadohealth.2020.07.036
Goldfarb, E. S., Lieberman, L. D., & Conklin, K. (2026). Three decades of evidence: Promising approaches to effective comprehensive sex education. The Journal of Adolescent Health, 78(1), 19–34. https://doi.org/10.1016/j.jadohealth.2025.06.034
Grossman, J. M., Charnell, J. Ch., & Richer, A. M. (2022). “I put it all out there. I have nothing to hide. It’s my mom’: parents’ and emerging adults’ perspectives on family talk about sex. Sex Education, 23(4), 449–463. https://doi.org/10.1080/14681811.2022.2062591
Handayani, T., Supena, A., & Rasmita, S. (2020). The effectiveness of snakes and ladders media on sex education for children with intellectual disabilities. The Journal of Innovation in Elementary Education, 5(2), 71–80. https://doi.org/10.22236/jipd.v5i2.122
Izdebski, Z. (2020). Zdrowie i życie seksualne Polek i Polaków w wieku 18-49 lat w 2017 roku. Studium badawcze na tle przemian od 1997 roku. Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.
Izdebski, Z., Dec-Pietrowska, J., Kozakiewicz, A., & Mazur, J. (2022). What one gets is not always what one wants – young adults’ perception of sexuality education in Poland. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(3), Article 1366. https://doi.org/10.3390/ijerph19031366
Izdebski, Z., Wąż, K., & Dec-Pietrowska, J. (2020). Wychowanie seksualne. In H. Liberska & J. Trempała (Eds.), Psychologia wychowania. Wybrane problemy (s. 431–444). Wydawnictwo PWN.
Jamrozowicz, B. (2020). Wychowanie do życia w rodzinie. Konstruowanie znaczeń. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Jąderek, I. (2022). Zdrowie seksualne młodzieży – wybrane zagadnienia. In M. Sajkowska & R. Szredzińska (Eds.), Dzieci się liczą 2022: Raport o zagrożeniach bezpieczeństwa i rozwoju dzieci w Polsce (s. 198–215). Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę.
Jeznach, A. (2020). Zajęcia z edukacji seksualnej nie istnieją. Istnieją lekcje WDŻ-u. Polska edukacja seksualna z perspektywy młodych dorosłych. Fabrica Societatis, 4, 101–119. https://doi.org/10.34616/142697
Jurkiewicz, N. (2023). Przemoc seksualna wśród uczniów – zjawisko tabu. https://securityinpractice.eu/bezpieczenstwo-w-szkolach/przemoc-seksualna-wsrod-uczniow-zjawisko-tabu/
Kempińska, U., & Malinowski, J. A. (2023). Ryzykowne zachowania seksualne młodzieży jako problem ogólnoświatowy– przyczyny, skutki i zapobieganie. Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 617(2), 3–15. https://doi.org/10.5604/01.3001.0016.2872
Kempińska, U., & Nowak, A. (2021). Edukacja seksualna w wybranych krajach europejskich – charakterystyka. Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 598(3), 3–17. https://doi.org/10.5604/01.3001.0014.8174
Kohler, P. K., Manhart, L. E., & Lafferty, W. E. (2008). Abstinence-only and comprehensive sex education and the initiation of sexual activity and teen pregnancy. The Journal of Adolescent Health, 42(4), 344–351. https://doi.org/10.1016/j.jadohealth.2007.08.026
Kościółek, J., &Romanowska, J. (2023). Tabu wokół seksualności polskiej młodzieży – próba diagnozy zjawiska. Wychowanie w Rodzinie 30(2), 261-275. https://doi.org/10.61905/wwr/176127
Liberacka-Dwojak, M., & Izdebski, P. (2021). Psychospołeczne wyznaczniki komunikacji seksualnej: przegląd badań. Seksuologia Polska 19, 1-12. https://doi.org/10.5603/SP.2021.0002
Maciejewska, J., & Płaczkiewicz, B. (2021). Edukacja seksualna istotnym elementem promocji zdrowia młodzieży. Społeczeństwo. Edukacja. Język, 14(2), 125–136. https://doi.org/10.19251/sej/2021.14.2(10)
Mazur, J., & Małkowska-Szkutnik, A. (2018). Zdrowie uczniów w 2018 roku na tle nowego modelu badań HBSC. Instytut Matki i Dziecka.
Nowak, K. (2022). Dzieci i młodzież w obliczu procesu seksualizacji. Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Gospodarki: Edukacja-Rodzina-Społeczeństwo, 40(7), 205-221.
Pilarczyk, K. (2018). Analiza zjawiska kontaktu dzieci i młodzieży z pornografią w świetle teorii oraz dotychczasowych wyników badań. Dziecko Krzywdzone, 16(3), 64–82. https://doi.org/0.15804/em.2023.02.05
Schaafsma, D. (2022). A father’s role in the sexual health education of their children: a scoping review. Sex Education, 23(5), 524–539. https://doi.org/10.1080/14681811.2022.2084061
Sękowska-Kozłowska, K. (2025). Zapewnienie dostępu do edukacji seksualnej jako element realizacji praw człowieka. Gdańskie Studia Prawnicze, 1(66), 155–163. https://doi.org/10.26881/gsp.2025.1.11
Shaffer, A., Fitzgerald, M. M., Shipman, K., & Torres, M. (2019). Let’s Connect: A developmentally-driven emotion-focused parenting intervention. Journal of Applied Developmental Psychology, 63, 33-41. https://doi.org/10.1016/j.appdev.2019.05.007
Smolarek, A., Turniak, W., Zielińska, A., & Skaza, B. (2023/24). Doświadczenia z edukacją seksualną wśród studentów i studentek Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego. Wydawnictwo SGGW.
UNESCO. (2018). International technical guidance on sexuality education: An evidence-informed approach. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000260770 https://doi.org/10.54675/UQRM6395
Walendzik-Ostrowska, A., & Dec-Pietrowska, J. (2023). O potrzebie edukacji seksualnej dorosłych. Dyskursy Młodych Andragogów, 24, 299-313. https://doi.org/10.34768/dma.vi24.659
Walsh, K., Zwi, K., Woolfenden, S., & Shlonsky, A. (2018). School-based education programs for the prevention of child sexual abuse: A Cochrane systematic review and meta-analysis. Research on Social Work Practice, 28(1), 33–55. https://doi.org/10.1177/1049731515619705
Ward, L. M., Seabrook, R. C., Manago, A., & Reed, L. (2016). Contributions of diverse media to self-sexualization among undergraduate women and men. Sex Roles, 74, 12–23. https://doi.org/10.1007/s11199-015-0548-z
Wąż, K. (2017). Spór o edukację seksualną w Polsce. Hipokryzja dorosłych. Zagubienie młodzieży. Societas/Communitas, 23(1), 37–58.
WHO Europe (2010). Standardy edukacji seksualnej w Europie. Podstawowe zalecenia dla decydentów oraz specjalistów zajmujących się edukacją i zdrowiem. Biuro Regionalne Światowej Organizacji Zdrowia dla Europy i Federalne Biuro ds. Edukacji Zdrowotnej.
Zurbriggen E. L., Ramsey L., & Jaworski B. K. (2011). Self- and partner objectification in romantic relationships: Associations with media consumption and relationship satisfaction. Sex Roles, 64(7), 449–462. https://doi.org/10.1007/s11199-011-9933-4
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/lrp.2026.45.3.125-142
Data publikacji: 2026-09-28 10:44:51
Data złożenia artykułu: 2025-09-30 21:07:57
Statystyki
Wskaźniki
Prawa autorskie (c) 2026 Katarzyna A. Knopp
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.