Ukryj
Pokaż wszystkie
Wyślij tekst przez e-mail 
Powstanie oraz transformacja strukturalna okręgu Sądu Apelacyjnego w Lublinie w latach 1917–1939
Streszczenie w języku polskim
W dniu 1 września 1917 roku nastąpiła inauguracja Królewsko-Polskiego sądownictwa, który tworzyły Sąd Najwyższy oraz dwa okręgi apelacyjne w Lublinie i Warszawie. Po odzyskaniu przez Rzeczpospolitą niepodległości w 1918 roku, nadzór nad wymiarem sprawiedliwości objęło Ministerstwo Sprawiedliwości. Na mocy rozporządzeń i ustaw rozpoczęto tworzenie sądownictwa polskiego. Na terenie Apelacji Lubelskiej w okresie dwudziestolecia międzywojennego funkcjonowało od czterech do sześciu okręgów sądowych. Przebudowa okręgu Sądu Apelacyjnego w Lublinie rozpoczęła się 15 maja 1918 roku i trwała do 1 października 1934 roku, kiedy to nastąpiło jej ostatnie przekształcenie. Pomimo intensywnych prac na wielu płaszczyznach, Apelacja Lubelska przez cały okres dwudziestolecia międzywojennego pozostawała dezintegralna na poziomie wojewódzkim.
Słowa kluczowe
Pełny tekst:
PDFBibliografia
ŹRÓDŁA ARCHIWALNE
Archiwum Główne Akt Dawnych, Warszawska Izba Sądowa, sygn. 9–27.
ŹRÓDŁA DRUKOWANE
Biuletyn Towarzystwa Prawniczego w Lublinie 1916, nr 1.
Dziennik Praw Państwa Polskiego 1918–1919.
Dziennik Rozporządzeń C. i K. Jeneralnego Gubernatorstwa Wojskowego dla austriacko-węgierskiego obszaru okupowanego w Polsce 1916.
Dziennik Rozporządzeń C. i K. Zarządu Wojskowego w Polsce 1916.
Dziennik Urzędowy Departamentu Sprawiedliwości Tymczasowej Rady Stanu Królestwa Polskiego 1917.
Dziennik Urzędowy Generalnego Komisarza Cywilnego 1919.
Dziennik Urzędowy Królewsko-Polskiego Ministerstwa Sprawiedliwości 1918.
Dziennik Urzędowy Ministerstwa Sprawiedliwości 1918–1939.
Dziennik Urzędowy Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich 1919.
Dziennik Urzędowy Zarządu Terenów Przyfrontowych i Etapowych 1920.
Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej 1919–1939.
Monitor Polski 1918, nr 26; 1937, nr 277; 1934, nr 187; 1938, nr 264; 1946, nr 58; 1955, nr 115, poz. 1480.
Rocznik Towarzystwa Prawniczego w Lublinie na rok 1928, Lublin 1929.
Sąd Okręgowy w Białej Podlaskiej 1919–1931. Zarys historii powstania, działalności i zwinięcia Sądu Okręgowego w Białej Podlaskiej, Warszawa 1934.
Sądownictwo cywilne w okupacji austryjacko-węgierskiej 1915–1917, Lublin 1918.
Sądy Korony Polskiej, Warszawa 1917.
Sprawozdanie stenograficzne ze 179. posiedzenia Sejmu Ustawodawczego 1920 roku.
Sprawozdanie z działalności Towarzystwa Prawniczego w Lublinie za rok 1927 r., Lublin 1928.
Sprawozdanie ze Zjazdu Prezesów apel. i prokuratorów w Ministerstwie Sprawiedliwości, „Głos Prawa” 1928, nr 9–12.
Wznowienie sądownictwa państwowego polskiego (pięciolecie1917–1922), Warszawa 1923.
Ustawy sądowe obowiązujące w gubernijach Królestwa Polskiego na mocy Najwyżej zatwierdzonego 19 lutego 1875 roku postanowienia o zastosowaniu ustaw sądowych z 20 listopada 1864 roku do Warszawskiego Okręgu Sądowego, t. 2: Ustawa postępowania sądowego karnego i Ustawa o karach wymierzanych przez sędziów pokoju, Sankt Petersburg 1875.
Ustawy sądowe obowiązujące w gubernijach Królestwa Polskiego na mocy Najwyżej zatwierdzonego 19 lutego 1875 roku postanowienia o zastosowaniu ustaw sądowych z 20 listopada 1864 roku do Warszawskiego Okręgu Sądowego, t. 3: Ustawy postępowania sądowego cywilnego i ustawa postępowań rozmaitych, Sankt Petersburg 1875.
PRASA
„Gazeta Sądowa Warszawska” 1916–1939.
„Głos Lubelski” 1917, 1919, 1923, 1925.
„Ziemia Lubelska” 1917, 1919.
OPRACOWANIA
Bereza A., Historia Sądu Apelacyjnego w Lublinie (1917–1950)–(1990–2010), Lublin 2010.
Bereza A., Krótka historia sądownictwa w Hrubieszowie, „Prawnik. Biuletyn Okręgowej Izby Radców Prawnych w Lublinie” 2011, nr 3.
Bereza A., Lublin jako ośrodek sądownictwa, Lublin 2006.
Bereza A., Magistrates of Zamość in 1917–1928, „Res Historica” 2019, nr 48.
Bereza A., Sądownictwo pokojowe w guberni lubelskiej na tle Królestwa Polskiego (1876–1915), Lublin 2004.
Bereza A., Sądownictwo zamojskie – od czasów Ordynacji po współczesność, Zamość 2005.
Bereza A., Wznowienie i organizacja sądownictwa polskiego w Zamościu w latach 1918–1919, „Annales UMCS. Sectio G” 2019, t. 66, nr 1, DOI: 10.17951/g.2019.66.1.35-51.
Bereza A., Z dziejów sądownictwa lubelskiego. Historia budynku sądowego przy Krakowskim Przedmieściu 76 w Lublinie, „Krajowa Rada Sądownictwa” 2014, nr 4.
Bereza A., Zjazd sędziów pokoju I okręgu pokojowego w Lublinie w latach 1876–1915 (Ustrój, organizacja wewnętrzna i obsada personalna), „Studia z Dziejów Państwa i Prawa Polskiego” 2003, t. 8, DOI: 10.18778/7171-707-5.14.
Bereza A., Okniński W., Sądownictwo siedleckie. Tradycje i współczesność, Warszawa 2010.
Bereza A., Świstak M., Sądownictwo obywatelskie w Królestwie Polskim w 1915 r., „Krajowa Rada Sądownictwa” 2016, nr 2.
Ćwik W., Reder J., Lubelszczyzna. Dzieje rozwoju terytorialnego, podziałów administracyjnych i ustroju władz, Lublin 1977.
Dziesięciolecie sądownictwa na Wołyniu, Łuck 1929.
Kałwa R., Siedziby Sądów Apelacji Krakowskiej, „Krakowskie Zeszyty Sądowe” 2014, nr 3 (dodatek).
Korobowicz A., Czy warszawskie departamenty Senatu Rządzącego były polskim sądem najwyższym?, [w:] O prawie i jego dziejach księgi dwie. Studia ofiarowane Profesorowi Adamowi Lityńskiemu w czterdziestopięciolecie pracy naukowej i siedemdziesięciolecie urodzin, red. M. Mikołajczyk, ks. 1, Białystok–Katowice 2010.
Korobowicz A., Ewakuacja sądów Królestwa Polskiego i ich losy w czasie pierwszej wojny światowej, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 1989, t. 41, nr 1, DOI: 10.14746/cph.1989.41.1.7.
Korobowicz A., Rosyjska polityka narodowościowa w sądownictwie Królestwa Polskiego (1876–1915), [w:] Historia prawa – historia kultury. Liber memorialis Vitoldo Maisel dedicatus, red. E. Borkowska-Bagieńska, H. Olszewski, Poznań 1994.
Korobowicz A., Sąd okręgowy w Piotrkowie 1876–1915, „Studia Iuridica Lublinensia” 2013, t. 19.
Korobowicz A., Sądownicy Królestwa Polskiego w wymiarze sprawiedliwości odrodzonej Polski w pierwszych latach niepodległości (1917–1921), [w:] Historia integra. Księga pamiątkowa ofiarowana prof. Stanisławowi Salmonowiczowi w siedemdziesięciolecie urodzin, red. D. Janicka, R. Łaszewski, Toruń 2001.
Korobowicz A., Sądownictwo Królestwa Polskiego 1876–1915, Lublin 1995.
Korobowicz A., Warszawska Izba Sądowa 1876–1915, [w:] Z dziejów kultury prawnej. Studia ofiarowane Profesorowi Juliuszowi Bardachowi w dziewięćdziesięciolecie urodzin, Warszawa 2004.
Korobowicz A., Witkowski W., Historia ustroju i prawa polskiego (1772–1918), Warszawa 2012.
Korobowicz A., Witkowski W., Ustrój i prawo na ziemiach polskich – od rozbiorów do odzyskania niepodległości, Lublin 1994.
Kruszyński M., Litwiński R., Kozyra W., Magier D., Osiński T. (red.), Dzieje Lubelszczyzny 1918–1939. Aspekty polityczne, Lublin–Warszawa 2020.
Krzyżanowski L., Sądownictwo powszechne w II Rzeczypospolitej (1917–1939). Założenia organizacyjne, budowa struktur, funkcjonowanie, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne” 2020, t. 147, nr 4, DOI: 10.4467/20844069PH.20.041.12495.
Krzyżanowski L., Sędziowie w II Rzeczypospolitej. Okręgi apelacyjne: krakowski i katowicki, Katowice 2011.
Latawiec K., Archiwum Sądu Okręgowego w Lublinie w latach 1876–1915, „Studia Archiwalne” 2004, t. 1, DOI: 10.4467/17347513SA.06.004.14749.
Latawiec K., Skład personalny Sądu Okręgowego w Lublinie w latach 1876–1917, [w:] Instytucje sądowe regionu siedleckiego na tle polskich instytucji sądowych od schyłku XVIII do początku XX w., red. A. Rogalski, Siedlce 2006.
Lewandowski J., Sądownictwo w Królestwie Polskim w czasie I wojny światowej. Okupacja austro-węgierska, „Annales UMCS. Sectio F” 1974, t. 29.
Ławnikowicz G., „Niezawisłe sądy” w systemie jednolitej władzy państwowej. Uwagi na marginesie dyskusji o statusie sądów pod rządem Konstytucji kwietniowej, [w:] Omnia sunt interpretanda. Teoria i dogmatyka prawnicza. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Leszkowi Leszczyńskiemu, red. A. Korybski, B. Liżewski, Lublin 2023.
Łoza S. (red.), Czy wiesz kto to jest?, Warszawa 1938.
Magier D., Sąd Okręgowy w Białej Podlaskiej w latach 1919–1931. Dzieje ustrojowe i pozostałość aktowa, „Rozprawy Społeczne” 2016, t. 16, nr 3.
Majewski P. (red.), Posłowie i Senatorowie Rzeczypospolitej Polskiej 1919–1939. Słownik niograficzny, t. 3, Warszawa 2005.
Maleszyk R., Funkcjonowanie austriackich sądów wojskowych na Lubelszczyźnie w latach 1915–1918, „Annales UMCS. Sectio F” 2013, t. 68, nr 1–2.
Małek R., Apelacja Lubelska w latach 1917–1939. Portret zbiorowy sędziów zawodowych, Lublin 2024 (praca doktorska).
Materniak-Pawłowska M., Przejmowanie wymiaru sprawiedliwości przez organa polskie po I wojnie światowej, [w:] Dzieje wymiaru sprawiedliwości, red. T. Maciejewski, Koszalin 1999.
Materniak-Pawłowska M., Struktura polskich sądów powszechnych w latach 1917–1928, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 2001, t. 53, nr 1, DOI: 10.14746/cph.2001.1.15.
Materniak-Pawłowska M., Ustrój sądownictwa powszechnego w II Rzeczypospolitej, Poznań 2003.
Mohyluk M., Prawo o ustroju sądów powszechnych w pracach Komisji Kodyfikacyjnej II Rzeczypospolitej, Białystok 2004.
Mohyluk M., Prawo o ustroju sądów powszechnych w pracach Sejmu II Rzeczypospolitej (lata 1919–1928), „Miscellanea Historico-Iuridica” 2003, t. 1.
Petrusewicz K., Dziesięciolecie sądownictwa polskiego na Ziemiach Wschodnich, Wilno 1929.
Piątkowski S., Sądownictwo radomskie. Zarys historii, Radom 2017.
Piątkowski S., Sędziowie sądów powszechnych regionu radomskiego w latach 1917–1945. Noty biograficzne, Radom 2008.
Sowińska D., Siedlecki wymiar sprawiedliwości w czasach II Rzeczypospolitej, Siedlce 2013.
Suleja A., Tymczasowa Rada Stanu, Warszawa 1998.
Szarycz J., Sędziowie i sądy w Polsce w latach 1918–1988, Warszawa 1988.
Winnicki Z.J., Rada Regencyjna Królestwa Polskiego i jej organy (1917–1918), Wrocław 2017.
Wrzyszcz A., Okupacyjne sądownictwo niemieckie w Generalnym Gubernatorstwie 1939–1945. Organizacja i funkcjonowanie, Lublin 2008.
Wrzyszcz A., Organizacja niemieckiego resortu sprawiedliwości w Generalnym Gubernatorstwie w latach 1939–1945, „Annales UMCS. Sectio G” 2013, t. 60.
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/f.2025.80.267-300
Data publikacji: 2026-01-15 12:03:22
Data złożenia artykułu: 2025-03-24 23:04:00
Statystyki
Wskaźniki
Odwołania zewnętrzne
- Brak odwołań zewnętrznych
Prawa autorskie (c) 2026 Robert Małek
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.