Wielka i mała historia utrwalona w inskrypcjach nagrobnych pogranicza polsko-ukraińskiego

Agnieszka Dudek-Szumigaj

Streszczenie w języku polskim


W artykule przeanalizowano inskrypcje nagrobne z 11 nekropolii wschodniej Lubelszczy zny, w których fundatorzy explicite lub implicite nawiązują do wydarzeń historycznych. Scharaktery zowano napisy nagrobne odnoszące się do II wojny światowej i lat powojennych, takich jak publiczne egzekucje, śmierć w obozach koncentracyjnych i jenieckich, pożar monasteru w Jabłecznej i śmierć dzwonnika tego monasteru Ignacego, konflikt między władzą ludowa i podziemiem, akcja „Wisła”. Omówiono dane faktograficzne (nazwy miejscowe, okoliczności śmierci) i środki językowe użyte w in skrypcjach. Stwierdzono, że inskrypcje nawiązujące do II wojny światowej są komunikatami o wyraźnie zaznaczonej funkcji ekspresywnej realizowanej dzięki stosowaniu leksyki i metaforyki o zabarwieniu uroczystym, podniosłym, podkreślającym męczeństwo ofiar.

Słowa kluczowe


inskrypcja nagrobna, nekropolia, II wojna światowa, publiczne egzekucje, obozy kon centracyjne i jenieckie, monaster w Jabłecznej, akcja „Wisła

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Adamowski J., Cmentarna komunikacja niewerbalna, [w:] Teksty kultury. Oblicza komunikacji XXI w., t. 2, red. J. Mazur, M. Rzeszutko-Iwan, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2006, s. 373–380.

Archimandryta P. (Dawidziuk), Michalczuk W., Kronikarskie świadectwa życia Kościoła prawosławnego na Chełmszczyźnie w pierwszych latach niezależności II Rzeczypospolitej, [w:] Latopisy Akademii Supraskiej, cz. 16, Autokefalia cerkwi w Polsce 1924–2024 dla uczczenia stulecia autokefalii PAKP, red. A. Naumow, ks. J. Jóźwik, Fundacja „Oikonomos”, Wydawnictwo Scriptum, Białystok–Kraków 2025, s. 51–70.

Barwiński M., Sobczyński M., Sytuacja mniejszości ukraińskiej w Polsce północnej na przełomie tysiącleci – ujęcie geograficzno-polityczne, [w:] Przed i po akcji „Wisła”, red. A. Chabasińska, P. Leszczyński, B. Orłowska, M. Pecuch, Gorzów Wielkopolski 2012, Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Gorzowie Wielkopolskim, s. 139–170.

Długosz K., Inskrypcje nagrobne w ujęciu językoznawczym, Wydawnictwo Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej, Gorzów Wielkopolski 2010.

Doroszuk J., Remesz C., Sielski R., Sroka J., Zbrodnie hitlerowskie w regionie bialskopodlaskim 1939–1944, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1977.

Dudek-Szumigaj A., Inskrypcje nagrobne pogranicza polsko-ukraińskiego. Studium genologiczne, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2018.

Dudek-Szumigaj A., Inskrypcje nekropolii wisznickiej jako przyczynek do badań nad XIX-wiecznym ziemiaństwem Podlasia (formuły identyfikacyjne napisów nagrobnych), Wydawnictwo Polihymnia, Lublin–Wisznice 2023.

Godlewski G., Karpowicz A., Rakoczy M., Rodak P., red., Od aforyzmu do zinu. Gatunki twórczości słownej, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2014.

Jodłowski A., Pomniki, popiersia, tablice pamiątkowe w Białej Podlaskiej (wybór), Muzeum Południowego Podlasia, Biała Podlaska 2005.

Karolak A., Tragedia polskich policjantów w Ostaszkowie (wrzesień 1939 – maj 1940), „Acta Universitatis Lodziensis Folia Historica” 2009, t. 84, s. 41–56.

Kopaliński W., Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych z almanachem, Wiedza Powszechna, Warszawa 1994.

Magier D., Sytuacja Ukraińców w powiecie bialskim po 10 latach od akcji „Wisła”. Analiza i wnioski Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Lublinie, „Rocznik Bialskopodlaski” 2022, t. 30, 2022, s. 143–158.

Mironowicz M., Święci męczennicy i wyznawcy związani z monasterem św. Onufrego w Jabłecznej, [w:] Latopisy Akademii Supraskiej, cz. 14, Formy pamięci: miejsca, budowle, znaki, red. M. Kuczyńska, A. Nowak, Fundacja „Oikonomos”, Wydawnictwo Scriptum, Białystok–Kraków 2023, s. 335–347.

Misiło E., Akcja „Wisła. Dokumenty, Archiwum Ukraińskie, Warszawa 1993.

Mularczyk A., Ziemi oddani, [w:] Co się komu śni, Warszawa 1966.

Szyc S., Publiczne egzekucje w Białej Podlaskiej w listopadzie 1943 r., https://przystanekhistoria.pl/pa2/tematy/okupacja-niemiecka/113167,Publiczne-egzekucje-w-Bialej-Podlaskiej-w-listopadzie-1943-r.html

Tłomacki A., Akcja „Wisła” w powiecie bialskim na tle walki politycznej i zbrojnej w latach 1944–1947, Biała Podlaska–Warszawa 2003.

https://dormitorium.lublin.pl/147/symboliczna-mogiła-katyńska.htm

https://cerkiew.pl/swieci/ignacy-jab-eczy-ski-1942-1300

https://katyn.ipn.gov.pl/kat/ludzie/ofiary/baza-wyszukiwarka/r75379089138041,WYSOKINSKI.html




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/we.2025.11.1.139-152
Data publikacji: 2026-01-13 22:33:17
Data złożenia artykułu: 2026-01-13 18:13:47


Statystyki


Widoczność abstraktów - 0
Pobrania artykułów (od 2020-06-17) - PDF - 0

Wskaźniki



Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2026 Agnieszka Dudek-Szumigaj

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.