The Role Model of the Village wójt in Southern Poland Until the End of the Eighteenth Century in the Light of Oaths of Office

Piotr Dawid Kołpak

Abstract


Research on role models in Polish historiography has a long tradition, but until now it has usually focused on the representatives of the elite and upper classes: monarchs, queens, bishops, knights and nobles. The author of this study set out to identify the ideal model of a rural mayor in southern Poland until the end of the 18th century, using the content of official oaths as his source material. The choice of source was due to the performative nature of the oath, which always contained a model of institutional behaviour. The starting point for the discussion is the spread of the oath of municipal village headmen in the Polish translation by Bartłomiej Groicki and its evolution towards meeting the expectations of neighbours from the community, but above all of the manorial authorities. The mayor, chosen from among the peasants, manoeuvred between the manor and the cottage – it was the neighbours who presented candidates for mayor to the manorial authorities, but the final decision always rested with the landowner. As the most important official of the rural community and the head of the rural court, the village administrator undertook to settle disputes fairly, be loyal to the owner of the village, maintain order and collect taxes reliably. The oaths also confirm the growing dependence of the rural administration on the manorial authorities during this period. The results of the study provide a new perspective on the institutional model of the mayor's role as a key element of rural administration.


Keywords


personal model; mayor; official oaths; rural administration; Bartłomiej Groicki

Full Text:

PDF

References


Groicki B., Tytuły prawa majdeburskiego, eds. A. Piskorz, W. Barabasz, M. Mikuła, Kraków 2022 (Fontes Iuris Polonici. Series: Prawo Miejskie).

Kodeks dyplomatyczny miasta Krakowa, 1257–1506, part 2, ed. F. Piekosiński, Kraków 1882 (Wydawnictwa Komisji Historycznej Akademii Umiejętności, 22).

Księgi gruntowe wsi Wysoka k. Łańcuta 1632–1791, 1789–1873, ed. A. Techmański, Kraków 2020 (Bibliotheca Iagellonica. Fontes et Studia, 36).

Księga ławnicza osad wiejskich Krzyżownik i Proszowa w dawnem Księstwie Oleśnickiem z l. 1558–1583, ed. W. Klementowski, Kępno 1917.

Księgi sądowe wiejskie, vols. 1–2, ed. B. Ulanowski, Kraków 1921 (Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, 11–12).

Księgi sądowe wiejskie klucza jazowskiego 1663–1808, ed. S. Grodziski, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967 (Pomniki Prawa Polskiego, ed. A. Vetulani, Dział II, Prawo wiejskie, vol. 5).

Księga sądu ławniczego wsi Husów (1625–1870), ed. E. Szal, Husów 2008 (Biblioteka Stowarzyszenia Społeczno-Kulturalnego im. Wincentego Stysia Husowie, 1).

Najstarszy zbiór przywilejów i wilkierzy miasta Krakowa, ed. S. Estreicher, Kraków 1936 (Wydawnictwa Komisji Historycznej Polskiej Akademii Umiejętności, 82).

Adwokat, in: Słownik polszczyzny XVI wieku, vol. 1, ed. S. Bąk et al., Wrocław–Warszawa–Kraków 1966.

Boratyn M., Wieś w okresie staropolskim, in: Husów. Wieś na Pogórzu Dynowskim w ujęciu monograficznym, Husów 2010.

Borowski S., Przysięga dowodowa w procesie polskim późniejszego średniowiecza, Warszawa 1926.

Duda M., Jóźwiak S., Ze świata średniowiecznej symboliki. Gest i forma przysięgi w chrześcijańskiej Europie (X–XV w.), Kraków 2014.

Groicki B., Porządek sądów i spraw miejskich prawa majdeburskiego w Koronie Polskiej, Warszawa 1953.

Haur J.K., Skład albo skarbiec znakomitych sekretów oekonomiey ziemianskiey, Kraków 1693.

Kamiński A., Kotula F., Ustawa dla wsi Świlczy i Woliczki z roku 1828, Rzeszów 1948.

Kołpak P., Między ideałem a rzeczywistością. Prawny i społeczny model wójta w teorii i praktyce na Pogórzu Karpackim od XVI do XVIII wieku, “Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych” 2023, 85.

Kołpak P., Raczyńska-Kruk M., Solarz M., Na chłopski rozum. Wiejskie akta sądowe nowożytnych Ołpin i ich konteksty społeczne, Warszawa 2024.

Łosowski J., Dokumentacja w życiu chłopów w okresie staropolskim. Studium z dziejów kultury, Lublin 2013.

Mrówczyńska D., Wzorzec społeczny królowej w Polsce XVI wieku, in: Społeczeństwo staropolskie, vol. 3, ed. A. Wyczański, Warszawa 1983.

Nocuń-Jankowska M., Wzór społeczny w koncepcji socjologicznej Tadeusza Szczurkiewicza, “Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 1985, 47, 3.

Ożóg K., Ideał władcy w krakowskim środowisku intelektualnym na początku XV wieku, in: Nihil superfluum esse. Studia z dziejów średniowiecza ofiarowane Profesor Jadwidze Krzyżaniakowej, eds. Jerzy Strzelczyk, Józef Dobosz, Poznań 2000.

Ożóg K., Rex illiteratus est quasi asinus coronatus. Narodziny średniowiecznego ideału władcy wykształconego, in: Aetas media, aetas moderna. Studia ofiarowane Profesorowi Henrykowi Samsonowiczowi w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, eds. H. Manikowska, A. Bartoszewicz, W. Fałkowski, Warszawa 2000.

Piekarski K., Przegląd wydawnictw średniowiecznych zapisek i rot przysiąg sądowych z ksiąg grodzkich i ziemskich, Kraków 1919 (Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, 4).

Płaza S., Powstanie i rozwój chłopskich sądów wójtowskich w Sądecczyźnie XVI–XVIII w., “Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Prawnicze” 1966, 25.

Proházka V., Przysięga w postępowaniu dowodowym narodów słowiańskich do końca XV w., “Czasopismo Prawno-Historyczne” 1960, 12, 1.

Rafacz J., Ustrój wsi samorządnej małopolskiej w XVIII wieku, Lublin 1922.

Szczurkiewicz T., Studia socjologiczne, Warszawa 1970.

Świderska-Włodarczyk U., Homo nobilis. Wzorzec szlachcica w Rzeczypospolitej XVI i XVII wieku, Warszawa 2017.

Świderska-Włodarczyk U., O staropolskim wzorcu gospodarza raz jeszcze z punktu widzenia historyka (w świetle poradników rolniczych z XVI i XVII w.), “Studia Europaea Gnesnensia” 2015, 12.

Świderska-Włodarczyk U., Szlachecki wzorzec osobowy gospodyni w Polsce przełomu średniowiecza i czasów renesansów, in: Kobieta w gospodarstwie domowym: ziemie polskie na tle porównawczym, eds. K. Sierkowska, G. Wyder, Zielona Góra 2012.

Świderska-Włodarczyk U., Szlachecki wzorzec żołnierza Rzeczypospolitej XVI i XVII wieku (w świetle nowej definicji pisanej na użytek badań historycznych), “Kultura i Historia” 2016, 29.

Świderska-Włodarczyk U., Wzorzec osobowy czy wzorzec postępowania? Przyczynek do nowej definicji formułowanej z punktu widzenia historyka na przykładzie szlachty polskiej przełomu średniowiecza i czasów nowożytnych, “In Gremium” 2015, 9.

Tazbir J., Wzorce osobowe szlachty polskiej w XVII wieku, “Kwartalnik Historyczny” 1976, 83, 4.

Vetulani A., W sprawie prawa chłopskiego w Polsce feudalnej, “Państwo i Prawo” 1956, 11, 10.

Wiencierz P., Iuramentum na inaugurację władzy w mieście średniowiecznym. Przykład Krakowa, “Czasopismo Prawno-Historyczne” 2017, 69, 2.

Wyrozumska B., Obyczaj średniowiecznej sali sądowej, “Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace historyczne” 1985, 663, 74.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/rh.2025.60.347-366
Date of publication: 2025-11-28 08:32:04
Date of submission: 2024-07-27 01:19:27


Statistics


Total abstract view - 0
Downloads (from 2020-06-17) - PDF - 0

Indicators



Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Copyright (c) 2025 Piotr Kołpak

Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.