Przegląd Prawa Administracyjnego / Administrative Law Review
Na łamach Przeglądu Prawa Administracyjnego poruszane są aktualne i najważniejsze problemy prawa administracyjnego. W czasopiśmie publikowane są artykuły naukowe, glosy, polemiki, recenzje oraz informacje o prawniczym ruchu naukowym w Polsce i za granicą. Przegląd Prawa Administracyjnego adresowany jest przede wszystkim do przedstawicieli doktryny prawa administracyjnego, osób wykonujących zawody prawnicze, legislatorów, pracowników administracji i przedsiębiorców. Czasopismo udostępniane jest na zasadach Open Access. Indeksowanie w bazach: European Reference Index for the Humanities and Social Sciences (ERIH PLUS); Directory of Open Access Journals (DOAJ); BazEkon; The Central European Journal of Social Sciences and Humanities (CEJSH); Biblioteka Nauki; MOST Wiedzy; Wolters Kluwer on-line (LEX), Index Copernicus (ICI Journals Master List). W 2024 r. zwiększono częstotliwość ukazywania się czasopisma do dwóch numerów rocznie (pierwotnie rocznik). Od 2026 r. czasopismo jest publikowane wyłącznie w formie elektronicznej. Punkty MNiSW: 20 e-ISSN: 2657-8832 ISSN: 2545-2525 (druk: 2018-2025) Współczynnik odrzuceń nadsyłanych artykułów: ok. 23%
Pełny tekst licencji tutaj.
Prawa autorskie (c) 2026 Anna Adamczyk http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Treść, charakter prawny, tryb stanowienia oraz kontrola legalności rozporządzenia w sprawie zmiany okręgu rejestracji stanu cywilnego
Przedmiotem artykułu jest analiza rozporządzenia w sprawie zmiany okręgu rejestracji stanu cywilnego, o którym mowa w art. 7 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego. Celem pracy jest omówienie treści, charakteru prawnego, trybu stanowienia oraz kontroli legalności tego aktu. Rozporządzenie w sprawie zmiany okręgu rejestracji stanu cywilnego różni się od „klasycznych” rozporządzeń, o których mowa w art. 87 ust. 1 i art. 92 Konstytucji RP. Upoważnienie do jego wydania określa specyficzny zakres spraw przekazanych do uregulowania. Akt jest wydawany na wniosek w procedurze, która wymaga ustalenia określonego stanu faktycznego. Sposób normowania jest natomiast skoncentrowany na zindywidualizowanych jednostkach (docelowo na podmiotach i organach administracji publicznej). Charakter wykonawczy i normatywny aktu może być podany w wątpliwość. Decydujące jest jednak uwzględnienie specyfiki norm prawnych kreowanych przepisami rozporządzenia, które należą do prawa ustrojowego, a także skutków wydania aktu, które nie sprowadzają się wyłącznie do dokonania czynności konwencjonalnej, niebędącej derogacją ani nowelizacją. Przepisy rozporządzenia kreują bowiem normę dotyczącą właściwości miejscowej, która – mimo że znajduje zastosowanie wobec ściśle określonych organów administracji publicznej – jest też podstawą działań zewnętrznych administracji. Pośrednimi jej „adresatami” są zatem także jednostki wchodzące w relacje z organem. Zakreślony kontekst, w połączeniu z rezultatami zastosowania metody dogmatycznej – potwierdzającej, że badany akt jest rozporządzeniem w ujęciu formalnym, przemawia za traktowaniem tych aktów w sposób właściwy dla rozporządzeń, mimo że odbiegają one w pewnym zakresie od ogólnego modelu rozporządzenia w polskim systemie prawa.
Prawa autorskie (c) 2026 Jolanta Behr http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Ochrona zwierząt na tle koncepcji praw Natury. W stronę nowego prawnego modelu ochrony przyrody?
W artykule analizie poddano relację między koncepcją praw Natury (RoN – Rights of Nature) a ochroną gatunkową zwierząt dziko żyjących w kontekście wyłaniającej się zasady integralności ekologicznej. Badanie sposobu osadzenia RoN w tym aksjomacie prowadzi do oceny potencjału oddziaływania tej koncepcji na konserwatorski model prawnej ochrony przyrody (na przykładzie inicjatywy nadania osobowości prawnej rzece Odrze). Wnioski dotyczące polskich uwarunkowań zostały skonfrontowane z rozstrzygniętą w 2022 r. sprawą ekwadorską, w której połączono RoN z humanitarną ochroną zwierząt. Wyprowadzony w jej ramach katalog „praw szczególnych dzikich zwierząt” stanowi podstawę oceny, w jakim stopniu koncepcja RoN może wzmacniać ekocentryczną wykładnię de lege lata oraz sprzyjać poprawie efektywności prawnej ochrony przyrody.
Prawa autorskie (c) 2026 Karolina Karpus http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Składka członkowska w samorządzie radcowskim w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wybrane zagadnienia
Z przynależnością do samorządu zawodowego radców prawnych łączy się mający ustawowe umocowanie obowiązek uiszczania składki członkowskiej. Obowiązek ten nie jest wyrażony wprost, lecz wynika w sposób pośredni z regulacji ustawy o radcach prawnych. Zagadnienie składek członkowskich w samorządzie radcowskim było wielokrotnie rozpatrywane w orzecznictwie sądów administracyjnych. Sądy administracyjne analizowały zróżnicowane wątki odnoszące się do składki członkowskiej w samorządzie radcowskim, w tym dotyczące jej charakteru, ustalania jej wysokości oraz przyznawania ulg w jej ponoszeniu. Rozważaniami objęte zostały także m.in. skutki nieuiszczania składek członkowskich, w tym skreślenie z listy radców prawnych oraz dopuszczalność i tryb dochodzenia należności z tytułu składek. Sądy administracyjne rozpatrywały również zagadnienia odnoszące się do zróżnicowanych aspektów w zakresie sfery podatkowej powiązanej ze składkami członkowskimi w samorządzie radców prawnych, w tym dopuszczalności odliczania składek poniesionych w czasie trwania aplikacji radcowskiej jako kosztu uzyskania przychodu. Sądy administracyjne poprzez swoje orzeczenia wywierają istotny wpływ na działalność organów samorządu radcowskiego oraz jego członków – radców prawnych wykonujących jeden z zawodów zaufania publicznego. Dostrzegalne zróżnicowanie w judykaturze w zakresach dotyczących składki członkowskiej w samorządzie radcowskim wskazuje, że zagadnienia te są nadal aktualne i istotne oraz zasługują na dalsze badanie.
Prawa autorskie (c) 2026 Monika Kępa http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Niemiecki system rekwizycji wojskowych. Między bezpieczeństwem państwa a ochroną prawa własności
Artykuł zawiera analizę instytucji rekwizycji wojskowych w niemieckim porządku konstytucyjnym i ustawowym. Punktem wyjścia jest założenie, że Republika Federalna Niemiec wykształciła spójny i dogmatycznie precyzyjny model prawny umożliwiający realizację obowiązków obronnych przy zachowaniu pełnych gwarancji praw jednostki. Na gruncie konstytucyjnym podstawę dla rekwizycji stanowią w szczególności art. 12a, 14 i 87a Ustawy Zasadniczej (Grundgesetz), które określają relacje między obowiązkiem obrony, ochroną własności oraz zakresem kompetencji władz federalnych. Analiza ustawowa koncentruje się na ustawie o świadczeniach na rzecz obrony (BLG – Bundesleistungsgesetz) oraz aktach towarzyszących, takich jak ustawa o bezpieczeństwie energetycznym (Energiesicherstellungsgesetz) czy ustawa o bezpieczeństwie transportu (Verkehrssicherstellungsgesetz). Wykazano, że BLG stanowi kluczowy instrument prawny pozwalający na wprowadzenie czasowych ograniczeń w prawach majątkowych obywateli, przy zachowaniu zasady proporcjonalności, konieczności oraz pełnej kompensaty odszkodowawczej. Wskazano, że niemiecki model rekwizycji wojskowych jest logicznym elementem koncepcji tzw. wehrhafte Demokratie, czyli systemu demokratycznego wyposażonego w mechanizmy obrony przed działaniami zagrażającymi jego konstytucyjnym fundamentom. W oparciu o przeprowadzoną analizę wykazano, że rekwizycje nie stanowią wyjątku od zasady państwa prawa, lecz jej integralną część. W zakończeniu podkreślono znaczenie analizowanego modelu dla współczesnych państw europejskich, w tym dla Polski, gdzie problematyka świadczeń obronnych wymaga nowego ujęcia systemowego w kontekście bezpieczeństwa zbiorowego oraz prawa Unii Europejskiej.
Prawa autorskie (c) 2026 Marcin Konarski http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Wpływ Kościoła na ustawodawstwo aborcyjne w Polsce. Ujęcie historyczno-prawne
Celem artykułu jest analiza wpływu Kościoła oraz wiary na ustawodawstwo polskie na przestrzeni wieków, a także zwrócenie uwagi na tę problematykę w obecnych czasach. Autor, ze względu na historyczno-prawny charakter opracowania, wykorzystał materiały źródłowe w postaci aktów prawnych, a także wyniki badań prowadzonych przez naukowców zajmujących się tą tematyką. Proces badawczy został przeprowadzony w oparciu o następujące metody: dogmatyczno-prawną, komparatystyczną oraz historyczną. Na podstawie przeprowadzonej analizy można stwierdzić, że przedmiotowe zagadnienie nie zostało w pełni omówione, w szczególności w odniesieniu do czasów nam współczesnych.
Prawa autorskie (c) 2026 Aleksander Makarewicz http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Uwzględnianie maksymalnej możliwej obsady zwierząt przy kwalifikacji przedsięwzięcia jako mogącego znacząco oddziaływać na środowisko. Perspektywa dobrostanu zwierząt i procesu inwestycyjno-budowlanego
Przedmiotem artykułu jest dogłębna analiza przepisów rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, nakazujących przyjmowanie maksymalnej możliwej obsady zwierząt przy kwalifikacji przedsięwzięć z zakresu chowu i hodowli zwierząt jako mogących znacząco oddziaływać na środowisko. Analiza obejmuje prawnomiędzynarodowe i unijne źródła tej regulacji, w szczególności zaś ustalenie, czy taki jej kształt jest z ich perspektywy wymagany, a także przebieg procesu legislacyjnego oraz praktykę jej stosowania w orzecznictwie sądów administracyjnych. Celem artykułu jest ustalenie nie tylko prawidłowego rozumienia tych przepisów, lecz również ich konsekwencji dla kolejnych etapów procesu inwestycyjno-budowlanego, a więc dla projektowania inwestycji i oceny jej zgodności z przepisami prawa ochrony środowiska oraz wymaganiami wynikającymi z decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. W artykule podjęto też próbę oceny kształtu przedmiotowej regulacji z perspektywy prawnej ochrony zwierząt, w tym porównanie stosunku prawodawcy do zwierząt na gruncie tego rozporządzenia i ustawy o ochronie zwierząt oraz ustalenie, jak taki kształt przepisów wpływa na uwzględnianie dobrostanu zwierząt przy projektowaniu przeznaczonych dla nich budynków.
Prawa autorskie (c) 2026 Filip Prusik-Serbinowski http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Między ochroną deklaratywną a ochroną rzeczywistą. Prawo ochrony przyrody w świetle projektowanych zmian legislacyjnych
W artykule przeprowadzono krytyczną analizę wybranych projektowanych zmian dotyczących prawa ochrony przyrody, tj. rozwiązań przewidzianych w projekcie ustawy o utworzeniu Parku Narodowego Doliny Dolnej Odry oraz w projekcie nowelizacji oznaczonym numerem UD233. Celem opracowania była ocena, czy projektowane regulacje prowadzą do wzmocnienia systemu prawnej ochrony przyrody, czy też – pomimo deklarowanych założeń – utrwalają niekorzystne tendencje legislacyjne, takie jak instrumentalizacja prawa ochrony przyrody, fragmentaryzacja ustawy systemowej oraz regres standardów ochronnych. W artykule uwzględnione zostały wybrane, w ocenie autorki najbardziej problematyczne aspekty. Tematyka ta nie była dotychczas prezentowana czytelnikom i obejmuje prawo polskie, przy pomocniczym wykorzystaniu elementów prawnoporównawczych. Analiza prowadzi do wniosku, że proponowane modyfikacje nie wzmacniają systemu prawnej ochrony przyrody, lecz przeciwnie – prowadzą do jego osłabienia. W konsekwencji postuluje się przyjęcie podejścia opartego na zasadzie nieregresji.
Prawa autorskie (c) 2026 Ewa Radecka http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Środki prawne zabezpieczające postępowanie administracyjne przed jego celowym przewlekaniem z winy strony
W artykule analizie poddano przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego w kontekście zabezpieczenia postępowania przed jego celowym przewlekaniem z winy strony. W następstwie badań wyłoniono katalog środków prawnych, które mają zapewnić prowadzenie postępowania zgodnie z zasadą szybkości, a także określono ich charakter w zakresie przeciwdziałania negatywnym działaniom strony.
Prawa autorskie (c) 2026 Michał Rzepka http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Wpis do rejestru zabytków jako forma ochrony administracyjnoprawnej
Artykuł ma charakter naukowo-badawczy i dotyczy wpisu do rejestru zabytków jako jednej z podstawowych form administracyjnoprawnej ochrony dziedzictwa kulturowego w polskim systemie prawnym. Ta problematyka ma istotne znaczenie z punktu widzenia zarówno realizacji konstytucyjnego obowiązku ochrony dziedzictwa narodowego, jak i ochrony praw właścicieli obiektów posiadających wartość historyczną, naukową lub artystyczną. Celem artykułu jest analiza charakteru prawnego wpisu do rejestru zabytków, procedury jego dokonywania oraz skutków prawnych wynikających z ograniczenia w sferze prawa własności właściciela lub posiadacza zabytku. Szczególną uwagę poświęcono relacji pomiędzy ochroną dziedzictwa kulturowego a konstytucyjną ochroną prawa własności. W artykule przyjęto tezę, że wpis do rejestru zabytków stanowi najważniejszy instrument indywidualnej ochrony zabytków, ale jego stosowanie wymaga zachowania proporcjonalności ingerencji administracji publicznej w prawa właściciela. W badaniach wykorzystano metodę dogmatycznoprawną, polegającą na analizie obowiązujących przepisów prawa, orzecznictwa sądów administracyjnych oraz poglądów doktryny. Zakres badań obejmuje polski system prawny, ze szczególnym uwzględnieniem regulacji ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Wartość poznawcza artykułu polega na syntetycznym ujęciu problematyki wpisu do rejestru zabytków oraz wskazaniu znaczenia tej instytucji dla praktyki funkcjonowania administracji publicznej w obszarze ochrony dziedzictwa kulturowego.
Prawa autorskie (c) 2026 Julia Witkowska http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Prawo do informacji publicznej a bezpieczeństwo informatyczne państwa i poczty elektronicznej organu administracji publicznej. Glosa krytyczna do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lutego 2025 r., III OSK 878/24
Glosa krytyczna odnosi się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lutego 2025 r. (III OSK 878/24), w którym Sąd oddalił skargę kasacyjną skarżącego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 grudnia 2023 r. (III SAB/Gd 220/23). Sąd II instancji podzielił tezę gdańskiego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i odszedł od dotychczasowej linii orzeczniczej, wskazując, że sam wydruk nadania wniosku o udostępnienie informacji publicznej za pośrednictwem poczty elektronicznej na oficjalny adres e-mail podmiotu zobowiązanego stoi na przeszkodzie uznaniu, że adresat otrzymał taki wniosek. Glosa ma na celu wskazanie problemów dowodowych, które będą spoczywały na skarżących bezczynność z zakresu udostępnienia informacji publicznej, którzy występują o udostępnienie informacji w sposób niesformalizowany, a także wiążącej się z tym konieczności wykazania, że adresat otrzymał wniosek. Teza Sądu w znacznym stopniu ogranicza skuteczność kierowania wniosków w sposób odformalizowany do podmiotów zobowiązanych do udostępnienia informacji publicznej. Sąd kasacyjny w glosowanym orzeczeniu zaaprobował odejście od stworzonego przed laty w orzecznictwie domniemania wpływu wniosku na oficjalną skrzynkę pocztową organu. Na tle praktyki korzystania z poczty elektronicznej przez organy administracji państwowej oraz przepisów ustaw procesowych przeprowadzono analizę stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego, które zostało jednoznacznie ocenione jako nietrafne oraz niespójne z konstytucyjnym prawem do uzyskania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wskazał, że konieczne jest zważenie dwóch wartości konstytucyjnych: bezpieczeństwa cyfrowego państwa, wywodzonego z zasady dobra wspólnego wszystkich obywateli, oraz prawa do informacji publicznej. W orzeczeniu w sposób nietrafny próbuje się przypisać prymat bezpieczeństwu cyfrowemu państwa i serwerów poczty elektronicznej organów administracji, akcentując wydane w latach 2020–2025 regulacje prawne dotyczące sfery bezpieczeństwa cyfrowego. W glosie podkreślono konieczność zapewnienia skuteczności we wnioskowym trybie udostępniania informacji publicznej w sposób dostosowany do możliwości i wyboru samego zainteresowanego.
Prawa autorskie (c) 2026 Kacper Janus http://creativecommons.org/licenses/by/4.0