Architektura pałacowa i dworska w obecnym województwie lubelskim w XVI - XVII w.- zarys problematyki

Streszczenie w języku polskim

Z końcem XV wieku na terenie obecnego województwa lubelskiego wprowadzony został nowy system gospodarowania majątkami ziemskimi w formie folwarku. Właściciele posiadłości ziemskich – szlachta i magnateria – rozpoczęli przekształcanie swoich średniowiecznych dworów obronnych zgodnie z tendencjami epoki renesansu. Popularne dwukondygnacyjne, jednotraktowe dwory wieżowe zostały rozbudowane przez dodanie skrajnych pomieszczeń mieszkalnych. Z czasem do dworów wieżowych dodawane były boczne alkierze, między którymi wznoszono arkadowe loggie. Dokonano również przekształceń parterowych dworów, do których dobudowano boczne alkierze. Przebieg zmian w formie dworów trwał przez XVII wiek. W XVI wieku na terenie obecnego województwa lubelskiego rozpoczął się proces przekształcania starych zamków i budowy nowych pałaców. W pierwszej połowie tego wieku nastąpiła renesansowa przebudowa pałacu Firlejów w Dąbrowicy, w Lubartowie wybudowany został pałac Mikołaja Firleja o cechach renesansowych. Do prac przy tych budowlach zatrudnieni zostali włoscy architekci. Santi Gucci budował dla Andrzeja Firleja w stylu manierystycznym skrzydło mieszkalne w zamku rodu Firlejów w Janowcu. Manierystyczną budowlą był pałac Jana Zamoyskiego w Zamościu zaprojektowany przez Bernarda Morando. Elementy manierystyczne i wczesnobarokowe znalazły się w reprezentacyjnej galerii pałacu w Dąbrowicy, dla której wzorca należy szukać w tradycji architektury weneckiej, a wzniesionej przez budowniczych z cechu lubelskiego. Układ palladiański miała willa biskupa Henryka Firleja w Czemiernikach, podobnie jak pałac Radziwiłłów w Białej Podlaskiej wybudowany przez Pawła Negroni. W drugiej połowie XVII wieku w architekturze rezydencjonalnej dominuje barok, którego przedstawicielem był Tylman z Gameren. Dla Lubomirskich architekt prowadził prace budowlane w Janowcu i Lubartowie. Stanisław Herakliusz Lubomirski zlecił Tylmanowi budowę barokowej rezydencji w Puławach, o niezwykłej formie architektonicznej i dekoracji rzeźbiarskiej o tematyce alegoryczno-mitologicznej. W XVI i XVII wieku na terenie obecnego województwa lubelskiego można było zauważyć w architekturze dworskiej stopniowe przechodzenie od form średniowiecznych zamków i dworów obronnych do wygodnych siedzib mieszkalnych. To także czas pojawienia się pałaców wzorowanych na nowożytnej architekturze europejskiej, zwłaszcza włoskiej.