Hide
Show all
Email this article 
Relations Between the First Voivodes of Lublin and the Nobility of the Lublin Voivodeship (the End of the 15th Century)
Abstract
The contacts between the first Lublin voivodes (in 1474–1501) and the Lublin nobility were limited to their presence during monarch’s visits to Lublin, the former rarely sat among the latter at sessions of the assembly courts, and they did not come to Wąwolnica to the court for the minor nobility subordinate to them, limiting themselves to appointing judges from among people experienced in noble jurisdiction and to sporadically resolving disputes in person in their residences. Of greater importance were the relations resulting from the responsibility of the voivodes for the nobles’ compliance with their duty to defend the country – their entourage gathered representatives of the local nobility as commanders of mercenary troops, court deputies linked to them as clients, guarantors of financial obligations – also serving them with loans, most likely for the needs of the state. Voivodes, as the representatives of the Lublin territorial community in the royal council, probably enjoyed their authority among its proxies, but their actions were dominated by activity on the national forum, and the affairs of the Lublin nobility remained in the background. It was not until the 1490s that greater activity of voivodes in relations with the Lublin nobility can be observed, which is associated with the growing importance of the middle nobility in the times of struggle for the enforcement of goods and rights.
Keywords
Full Text:
PDF (Język Polski)References
ŹRÓDŁA ARCHIWALNE
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Metryka Koronna, Księgi Wpisów 12, 17, 20, 21, 98.
Archiwum Państwowe w Lublinie:
– Akta Miasta Wąwolnicy, sygn. 1;
– Księgi Sądu Kasztelana i Wojewody Lubelskiego w Wąwolnicy, sygn. 1, 2;
– Księgi Ziemskie Lubelskie, sygn. 1, 2, 4, 5, 8, 9, 10, 11, 12, 13.
Biblioteka Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk w Krakowie, Teki Bolesława Ulanowskiego, rkps 10a.
Narodowe Archiwum Historyczne Białorusi w Mińsku, Księga Ziemska Lubelska, f. 1759, op. 2, spr. 1a.
ŹRÓDŁA DRUKOWANE
Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z Archiwum tzw. bernardyńskiego we Lwowie, t. 6, wyd. O. Pietruski, X. Liske, Lwów 1876.
Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z Archiwum tzw. bernardyńskiego we Lwowie, t. 19, wyd. A. Prochaska, Lwów 1900.
Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Słwucie, t. 2, wyd. Z.L. Radzimiński, B. Gorczak, Lwów 1888.
[Długosz J.], Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis, t. 2, wyd. L. Łętowski, [w:] Joannis Dlugossii Senioris canonici Cracoviensis opera omnia, wyd. A. Przeździecki, Kraków 1864.
Księgi sądowe miasta Wąwolnicy z lat 1476–1500, oprac. G. Jawor, A. Sochacka, red. R. Szczygieł, Lublin 1998.
Lubelska księga podkomorska piętnastego wieku, wyd. L. Białkowski, Lublin 1934.
Materiały do kodeksu dyplomatycznego Małopolski, t. 5: 1451–1506, oprac. W. Bukowski, F. Sikora, J. Wroniszewski, J. Szyszka, Kraków 2014.
Matricularum Regni Poloniae summaria, t. 3, wyd. T. Wierzbowski, Warszawa 1908.
Starodawne prawa polskiego pomniki, t. 2, wyd. A. Helcel, Kraków 1872.
OPRACOWANIA
Bardach J., Historia państwa i prawa Polski do połowy XV wieku, Warszawa 1957.
Bieniak J., Szymczakowa A. (oprac.), Urzędnicy łęczyccy, sieradzcy i wieluńscy XIII–XV wieku. Spisy, Wrocław 1985.
Brzeziński W., Koligacje małżeńskie możnowładztwa wielkopolskiego w drugiej połowie XIV i pierwszej połowie XV wieku, Wrocław 2012.
Bukowski W., Falniowska-Gradowska A., Kłaczewski W., Kurtyka J., Sikora F., Uzupełnienia do spisów urzędników małopolskich XII–XVIII wieku, [w:] Burgrabiowie zamku krakowskiego XIII–XV wieku. Spisy, oprac. W. Bukowski, Kórnik 1999.
Czarnecki W., Szlachta ziemi chełmskiej do połowy XVI wieku, Białystok 2012.
Dworzaczek W., Leliwici Tarnowscy. Z dziejów możnowładztwa małopolskiego. Wiek XIV–XV, Warszawa 1971.
Fałkowski W., Elita władzy w Polsce za panowania Kazimierza Jagiellończyka (1447–1492), Warszawa 1992.
Gawlas S., Król i stany w późnośredniowiecznej Europie Środkowo-Wschodniej wobec modernizacji państwa, [w:] Król w Polsce XIV i XV wieku, red. A. Marzec, M. Wilamowski, Kraków 2003.
Gąsiorowski A., Rotacja elity władzy w średniowiecznej Polsce, [w:] Społeczeństwo Polski średniowiecznej. Zbiór studiów, red. S.K. Kuczyński, t. 1, Warszawa 1981.
Gmiterek H., Szczygieł R. (oprac.), Urzędnicy województwa bełskiego i ziemi chełmskiej XIV–XVIII wieku. Spisy, Kórnik 1992.
Kiryk F., Kmita Dobiesław z Sobienia i Wiśnicza h. Szreniawa (zm. 1478), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 13, Wrocław 1967–1968.
Kiryk F., Kurozwęcki Dobiesław z Kurozwęk, zwany Lubelczyk, h. Róża (Poraj), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 16, Wrocław 1971.
Kłaczewski W., Urban W. (oprac.), Urzędnicy województwa lubelskiego XVI–XVIII wieku. Spisy, Kórnik 1991.
Koczerska M., Rola związków rodzinnych i rodowych w działalności publicznej Zbigniewa Oleśnickiego, [w:] Genealogia. Rola związków rodzinnych i rodowych w życiu publicznym w Polsce średniowiecznej na tle porównawczym, red. A. Radzimiński, J. Wroniszewski, Toruń 1996.
Kuraś S., Ostrowski Mikołaj h. Rawa, [w:] Polski słownik biograficzny, t. 24, Wrocław 1979.
Kuraś S. (oprac.), Słownik historyczno-geograficzny województwa lubelskiego w średniowieczu, Warszawa 1983.
Kurtyka J., Odrodzone Królestwo. Monarchia Władysława Łokietka i Kazimierza Wielkiego w świetle nowszych badań, Kraków 2001.
Kurtyka J., Problem klienteli możnowładczej w Polsce późnośredniowiecznej, [w:] Genealogia. Władza i społeczeństwo w Polsce średniowiecznej, red. A. Radzimiński, J. Wroniszewski, Toruń 1999.
Kurtyka J., Gąsiorowski A. (oprac.), Urzędnicy małopolscy XII–XV wieku. Spisy, Wrocław 1990.
Litwin H., W poszukiwaniu rodowodu demokracji szlacheckiej. Polska myśl polityczna w piśmiennictwie XV i początków XVI w., [w:] Między monarchą a demokracją. Studia z dziejów Polski XV–XVIII wieku, red. A. Sucheni-Grabowska, M. Żaryn, Warszawa 1994.
Majchrowski J., Wojewoda w dawnej Polsce, Warszawa 2019.
Możejko B., Gotard z Radlina – działalność w Prusach Królewskich, [w:] Społeczeństwo Polski średniowiecznej, red. S.K. Kuczyński, t. 10, Warszawa 2004.
Nalewajek A., O liczebności dworu królewskiego Kazimierza Jagiellończyka w świetle spisów dworzan z 1470 i 1478 r., „Res Historica” 2021, nr 52, DOI: 10.17951/rh.2021.52.61-84.
Nowak B., Ród Porajów w Małopolsce w średniowieczu, Kraków 2009.
Reczek J., Klemens ze Strzelec Wątróbka (ok. 1388–1440), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 12, Wrocław 1966–1967.
Russocki S., Narodziny polskiego parlamentaryzmu w perspektywie porównawczej, [w:] Społeczeństwo obywatelskie i jego reprezentacja (1493–1993), red. J. Bardach, Warszawa 1995.
Russocki S., Od roków monarszych do zgromadzeń stanowych, [w:] Cultus et cognitio. Studia z dziejów średniowiecznej kultury, red. S.K. Kulczyński, Warszawa 1976.
Rutkowska G., Itinerarium króla Kazimierza Jagiellończyka 1440–1492, Warszawa 2014.
Samsonowicz H., Średniowiecze, [w:] Od plemion do Rzeczypospolitej. Naród, państwo, terytorium w dziejach Polski, red. A. Mączak, Warszawa 1995.
Sochacka A., Bystramowie herbu Tarnawa w ziemi lubelskiej w XV wieku, [w:] Silesia–Polonia–Europa. Studia historyczne dedykowane Profesorowi Idziemu Panicowi, red. J. Sperka, Katowice–Bielsko-Biała 2019.
Sochacka A., Drobna szlachta w województwie lubelskim w średniowieczu, [w:] Regimen – dominium – societas nobilium. Z dziejów gospodarki, administracji i polityki w Lubelskiem w średniowieczu, red. A. Obara-Pawłowska, D. Wróbel, Lublin 2014.
Sochacka A., Kariera szlachcica na prowincji w XV w. – Mikołaj z Prawiedlnik herbu Bończa, burgrabia, komornik sądowy, podsędek i sędzia ziemski lubelski, [w:] Scientia nihil est quam veritatis imago. Studia ofiarowane Profesorowi Ryszardowi Szczygłowi w siedemdziesięciolecie urodzin, red. A. Sochacka, P. Jusiak, Lublin 2014.
Sochacka A., Pozycja pierwszych wojewodów lubelskich w polskiej elicie władzy (druga połowa XV – początek XVI wieku), „Studia z Dziejów Średniowiecza” 2024, t. 27, DOI: 10.26881/sds.2024.27.08.
Sochacka A., Własność ziemska w województwie lubelskim w średniowieczu, Lublin 1987.
Sochacka A., Zjazdy szlachty lubelskiej w późnym średniowieczu, [w:] Regimen – dominium – societas nobilium. Z dziejów gospodarki, administracji i polityki w Lubelskiem w średniowieczu, red. A. Obara-Pawłowska, D. Wróbel, Lublin 2014.
Sperka J., Tarnowski (z Tarnowa) Jan Feliks h. Leliwa (zm. 1484), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 52–53, Warszawa–Kraków 2018.
Sucheni-Grabowska A., Przeobrażenia ustrojowe od Kazimierza Wielkiego do Henryka Walezego, [w:] Tradycje polityczne dawnej Polski, red. A. Sucheni-Grabowska, A. Dybkowska, Warszawa 1994.
Supruniuk A., Wpływ koligacji rodzinnych na przebieg karier urzędniczych w księstwie płockim na przełomie XIV i XV wieku, [w:] Genealogia. Rola związków rodzinnych i rodowych w życiu publicznym w Polsce średniowiecznej na tle porównawczym, red. A. Radzimiński, J. Wroniszewski, Toruń 1996.
Szczygieł R., Lokacja Lublina na prawie magdeburskim i jego dzieje w XIV i XV wieku, [w:] Lublin. 700 lat dziejów miasta, red. G. Figiel, R. Szczygieł, W. Śladkowski, Lublin 2017.
Szybkowski S., Szlacheckie elity urzędnicze we wspólnocie terytorialnej w późnym średniowieczu (na przykładzie środkowopolskim), [w:] Człowiek w średniowieczu. Między biologią a historią, red. A. Szymczakowa, Łódź 2009.
Szymczakowa A., Powiązania genealogiczne elity sieradzkiej w XV wieku, [w:] Genealogia. Polska elita polityczna w wiekach średnich na tle porównawczym, red. J. Wroniszewski, Toruń 1993.
Trawka R., Działalność polityczna wojewody lubelskiego Dobiesława Kmity z Wiśnicza, „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Rzeszowie. Historia” 1999, nr 36.
Trawka R., Kmitowie. Studium kariery politycznej i społecznej w późnośredniowiecznej Polsce, Kraków 2005.
Węcowski P., Krakowskie wiece sądowe i ich rola w życiu politycznym w czasach panowania Władysława Jagiełły, „Kwartalnik Historyczny” 1998, t. 105.
Wilamowski M., Tarnowski (z Tarnowa) Jan Feliks zwany Szram (zm. 1507), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 52–53, Warszawa–Kraków 2018.
Wroniszewski J., Grupy decyzyjne w średniowiecznej Polsce – elita władzy, [w:] Genealogia. Polska elita polityczna w wiekach średnich na tle porównawczym, red. J. Wroniszewski, Toruń 1993.
Wroniszewski J., Ród Rawiczów. Warszowice i Grotowice, Toruń 1992.
Wroniszewski J., Związki krewniacze a terytorialne w Polsce średniowiecznej, [w:] Genealogia. Stan i perspektywy badań nad społeczeństwem Polski średniowiecznej na tle porównawczym, red. J. Pakulski, J. Wroniszewski, Toruń 2003.
Wróbel D., Geneza i powstanie województwa lubelskiego [w druku].
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/f.2025.80.9-31
Date of publication: 2026-01-15 12:02:42
Date of submission: 2025-04-29 08:45:38
Statistics
Indicators
Refbacks
- There are currently no refbacks.
Copyright (c) 2026 Anna Sochacka
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.