Ukryj
Pokaż wszystkie
Wyślij tekst przez e-mail 
Przestrzeń oraz stan folwarków podominikańskich w Mętowie i Trześniowie w chwili ich przejścia pod Zarząd Skarbu Królestwa Polskiego w 1865 roku
Streszczenie w języku polskim
W artykule omówiono najważniejsze zagadnienia związane z funkcjonowaniem folwarków w podlubelskich wsiach Trześniowie i Mętowie, należących do 1864 roku do konwentu ojców dominikanów w Lublinie i w tymże roku przeszłych w administrację Zarządu Skarbu Królestwa Polskiego. Znaczną uwagę poświecono przestrzeni i granicom folwarków, jak również analizie i przedstawieniu ich historycznego obszaru na współczesnej mapie. Posłużono się w tym celu pierworysami gruntów folwarcznych sporządzonymi w latach 1866–1867. Kwestie gospodarczo-ekonomiczne zostały scharakteryzowane w ramach takich zagadnień jak: zabudowania folwarczne, inwentarz żywy i martwy, służba folwarczna. Szczegółowe omówienie wszystkich spraw związanych z funkcjonowaniem folwarku w Mętowie i Trześniowie podkreśla jego historyczną rolę dla codziennego funkcjonowania lubelskiego konwentu dominikanów, a współcześnie ma istotne znaczenie dla zrozumienia i ochrony krajobrazu kulturowego.
Słowa kluczowe
Pełny tekst:
PDFBibliografia
ŹRÓDŁA
Archiwum Archidiecezjalne Lubelskie, Akta wizyty Generalney w trzech Dekanatach Chodelskim Urzędowskim y Kazimirskim zwoli y rozkazu Jaśnie Oświeconego Imci X Kajetana Ignacego Sołtyka Biskupa Krakowskiego Xiążęcia Siewierskiego przez X Antoniego Franciszka Dunina Kozickiego Kollegiaty Pileckiej Dziekana od Dnia piętnastego Maja w Roku Pańskim 1781 poczętey a w Roku 1782, Dniach ostatnich Miesiąca Stycznia odprawioney y dokończoney spisane, sygn. Rep 60 A 105, k. 153 (Stan Fary na Czwartku y Kościoła przy Lublinie).
Archiwum Państwowe w Lublinie:
– Klasztor Dominikanów w Lublinie, Consignatio realitatum Conventus Lublinensis Ordinis Praedicatorum, sygn. 3252/3;
– Klasztor Dominikanów w Lublinie, Inventarium fundorum, villarum Mentów et Trześniów PP ordinis Praedicatorum Conventus Lublinensis 1802, sygn. 3252/5;
– Państwowy Bank Rolny – Oddział w Lublinie, Pierworys dóbr Podominikańskich Trześniów oraz części gruntów Hajdów, sygn. 645/688;
– Zbiór planów różnych urzędów, Pierworys pomiaru gruntów folwarcznych wsi Mentów, sygn. 636/315;
– Zbiór tabel likwidacyjnych lubelskiej i siedleckiej guberni, Rejestr Pomiarowy Dóbr Trześniów i częścią Hajdów należących do b. Zgromadzenia XX Dominikanów w Gubernii Lubelskiej Powiecie Lubelskim do pierworysów z roku 1866 ułożył w roku 1866 Konopacki, sygn. 168/1880.
Archiwum Polskiej Prowincji Dominikanów w Krakowie:
– Akt obrachunkowy z czasu administracyi skarbowej folwarku poklasztornego Trześniów przez Władysława Andrychiewicza od dnia 26 stycznia/7 lutego 1865 do 11/23 lipca 1865 roku, sygn. Lb 49;
– Akt opisu i zajęcia pod zarząd Skarbu majątku należącego do Klasztoru etatowego Księży Dominikanów w Lublinie (Majdan, Mętów i Trześniów 1865), sygn. Lb 52;
– Akt Zaprowadzenia Administracji w dobrach Mętów i Trześniów przeszłych z własności XX Dominikanów w Lublinie pod Zarząd Skarbu Królestwa Polskiego. Sporządzony przez Assessora Ekonomicznego Okręgu Lubelskiego w roku 1865, sygn. Lb 47.
OPRACOWANIA
Buczyński M., Nazwy dzielnic i przedmieść Lublina, „Rocznik Lubelski” 1962, t. 5.
Chachaj J., Jakubowice Murowane, Łysaków, Pliszczyn, Rudnik i Trześniów do pocz. XVII wieku, [w:] Lublin. Historia dzielnic. W 700. rocznicę lokacji miasta, red. J. Chachaj, H. Mącik, D. Szulc, Lublin 2017.
Chachaj J., Tatary i Hajdów do początków XVII wieku, [w:] Lublin. Historia dzielnic. W 700. rocznicę lokacji miasta, red. J. Chachaj, H. Mącik, D. Szulc, Lublin 2017.
Domaniewski C., W sprawie ustalenia miar i wag, „Przegląd Techniczny” 1917, nr 35–36.
Gapski H., Dominikanie w Lublinie. Zarys historiograficzny, [w:] Dominikanie w Lublinie. Studia z dziejów i kultury, red. H. Gapski, Lublin 2006.
Epsztein T., Pracownicy w dobrach ziemskich w Polsce w XIX i XX wieku, [w:] Dwór a społeczności lokalne na ziemiach polskich w XIX i XX wieku, red. W. Caban, M.B. Markowski, M. Przeniosło, Kielce 2008.
Gajewski S., Kasata klasztorów w diecezji lubelskiej w roku 1864, „Roczniki Humanistyczne” 1974, t. 21, nr 2.
Groth A., Gospodarka folwarczna w dobrach krokowskich w drugiej połowie XVIII wieku, [w:] Folwark, wieś, latyfundium. Gospodarstwo wiejskie w Rzeczypospolitej w XVI–XVIII wieku, red. J. Muszyńska, S. Kazusek, J. Pielas, Kielce 2009.
Hucz-Ciężka A., Folwarczna gospodarka rolna w dobrach ziemskich Włodawa w latach 1837–1917, [w:] Studia nad ziemiaństwem w XIX i XX wieku, red. A. Koprukowniak, Z. Gołębiowska, Lublin 2008.
Korga J., Dobra ziemskie Krasnobród w XIX i XX wieku i ich właściciel Kazimierz Bogdan Fudakowski, [w:] Studia nad ziemiaństwem w XIX i XX wieku, red. A. Koprukowniak, Z. Gołębiowska, Lublin 2008.
Kumor-Mielnik J., Folwark w Mętowie jako własność lubelskiego konwentu OO. Dominikanów w XVIII i XIX stuleciu, „Nasza Przeszłość” 2018, t. 129, DOI: 10.52204/np.2018.129.181-209.
Kuraś S. (oprac.), Dzieje Lubelszczyzny, t. 3: Słownik historyczno-geograficzny województwa lubelskiego w średniowieczu, Warszawa 1983.
Kwiatkowski B., Folwarki Lubelszczyzny. Historia rozwoju i zabudowy, Lublin 2012.
Mencel T., Wieś pańszczyźniana w Królestwie Polskim w połowie XIX wieku, Lublin 1988.
Rolska-Boruch I., „Domy pańskie” na Lubelszczyźnie od późnego gotyku do wczesnego baroku, Lublin 2003.
Rolska-Boruch I., Siedziby szlacheckie i magnackie na ziemiach zwanych Lubelszczyzną 1500–1700. Założenia przestrzenne, architektura, funkcje, Lublin 1999.
Rzeczkowska E., Hajdów-Zadębie i Tatary w XX wieku, [w:] Lublin. Historia dzielnic. W 700. rocznicę lokacji miasta, red. J. Chachaj, H. Mącik, D. Szulc, Lublin 2017.
Rzepniewska D., Wiejscy oficjaliści, [w:] Społeczeństwo Królestwa Polskiego. Studia o uwarstwieniu i ruchliwości społecznej, red. W. Kula, J. Leskiewiczowa, t. 1, Warszawa 1965.
Siejkowski M., Dni Roczne Świętych, Błogosławionych, Wielebnych y Pobożnych Sług Boskich Zakonu Kaznodzieyskiego, S. Oyca Dominika, z Dyaryusza Xiędza Markiezego, Bzowiusza, y innych Autorów, Ksiąg. (…) także z opisaniem Kościołów, y Klasztorów Prowincyi Polskiey Zebrane, A Przez (…) Michała Sieykowskiego (…) Do Druku (…) Roku Pańskiego 1743. Podane. W Krakowie, Kraków 1743 [Kościół w Lublinie].
Smoleńska B., Struktura i funkcjonowanie zarządu dóbr wilanowskich (1800–1864), Poznań 1975.
Stanek-Lebioda B., Zachowane dwory ziemiańskie Lubelszczyzny – nie wszystko minęło, [w:] Ziemiaństwo na Lubelszczyźnie. Materiały sesji naukowej zorganizowanej w Muzeum Zamoyskich w Kozłówce 8–9 czerwca 2000, oprac. R. Maliszewska, Kozłówka 2001.
Sulimierski F., Chlebowski B., Walewski W. (red.), Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. 1, Warszawa 1880.
Sulimierski F., Chlebowski B., Walewski W. (red.), Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. 6, Warszawa 1885.
Szewczyk J., Piece w wiejskich domach na Białostocczyźnie, „Biuletyn Konserwatorski Województwa Podlaskiego” 2008, nr 14.
Urząd Miasta Lublin, Gminna ewidencja zabytków, https://lublin.eu/lublin/przestrzen-miejska/zabytki/zabytki-lublina/gminna-ewidencja-zabytkow (dostęp: 26.03.2025).
Wadowski J.A., Kościoły lubelskie, Lublin 2004.
Zahajkiewicz M.T. (oprac.), Diecezja Lubelska. Informator historyczny i administracyjny, Lublin 1985.
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/f.2025.80.143-185
Data publikacji: 2026-01-15 12:03:12
Data złożenia artykułu: 2025-04-03 12:31:10
Statystyki
Wskaźniki
Odwołania zewnętrzne
- Brak odwołań zewnętrznych
Prawa autorskie (c) 2026 Joanna Kumor-Mielnik
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.