Ukryj
Pokaż wszystkie
Wyślij tekst przez e-mail 
Świadomość zbrodni a strach przed karą – psychologiczne aspekty postaw nazistowskich zbrodniarzy wojennych
Streszczenie w języku polskim
Strach był motywatorem zachowań i postaw nazistowskich zbrodniarzy w niemal każdym aspekcie działań wojennych. Dotyczy zarówno szeregowych żołnierzy i osób postronnych, jak i dygnitarzy najwyższego szczebla – wojskowych i politycznych. Psychoanalityczne próby wyjaśnienia motywacji ich działań wydają się o tyle zasadne, że charakter i skala popełnionych przezeń zbrodni wykracza poza warsztat, metodologię i metodykę badań, którymi dysponuje historyk. Strach przed możliwymi konsekwencjami popełnionych czynów, w tym przed społecznym napiętnowaniem, represjami wobec najbliższych osób i konfrontacją z tlącymi się resztkami własnego sumienia, podsuwały myśl o dezercji oraz decyzję permanentnym zacieraniu śladów, które w obozach zagłady przyjmowało formę z góry obmyślonego procederu. Strach nie niwelował jednak chęci popełnienia zbrodni, która towarzyszyła nazistom do samego końca wojny i była realizowana z pełną zapalczywością, a nawet z satysfakcją.
Słowa kluczowe
Pełny tekst:
PDFBibliografia
ŹRÓDŁA
Auschwitz w oczach SS, Oświęcim 2011.
Czarkowski R., Cieniom Treblinki, Warszawa 1989.
Guderian H., Wspomnienia żołnierza, Warszawa 1991.
Keitel W., W służbie aż do klęski. Wspomnienia Feldmarszałka Hitlera i szefa naczelnego dowództwa Wehrmachtu, Warszawa 2001.
Rajchman J., Ocalałem z Treblinki. Wspomnienia z lat 1942–1943, Warszawa 2011.
Stahl E., Przeszedłem piekło. Z Waffen-SS na froncie wschodnim, Warszawa 2019.
Tsouras P.G. (red.), Walczyliśmy w piekle. Raporty niemieckich generałów z frontu wschodniego, Warszawa 2014.
Verton H.C., W piekle frontu wschodniego. Byłem holenderskim ochotnikiem w Waffen-SS, Warszawa 2010.
Yahalomi A., Przeżyłem…, Będzin 2011.
OPRACOWANIA
Arendt H., Myślenie, Warszawa 1991.
Arendt H., Myślenie bez poręczy. Eseje o rozumieniu świata, Kraków 2023.
Blatman D., The Death Marches: The Final Phase of Nazi Genocide, Cambridge–London 2011.
Böhler J., Zbrodnie Wehrmachtu w Polsce. Wrzesień 1939. Wojna totalna, Kraków 2009.
Browning C.R., Zwykli ludzie. 110. Policyjny Batalion Rezerwy i „ostateczne rozwiązanie” w Polsce, Warszawa 2000.
Cyprian T., Wehrmacht. Zbrodnia i kara, Warszawa 1971.
Dymkowski M., Szkice psychologa o historii, Kraków 2020.
Evans R.J., Wojna Trzeciej Rzeszy, Oświęcim 2017.
Fritz S., Żołnierze Hitlera. Wehrmacht na frontach II wojny światowej, Warszawa 2013.
Goetze K., Długi cień dyktatury. Niemieckie społeczeństwo a niemiecki wymiar sprawiedliwości w latach 1933–1945 i w pierwszych latach powojennej odbudowy sądownictwa, [w:] Wina i kara. Społeczeństwa wobec rozliczeń zbrodni popełnionych przez reżimy totalitarne w latach 1939–1956, red. P. Pleskot, Warszawa 2015.
Goldhagen D., Gorliwi kaci Hitlera. Zwykli Niemcy i Holokaust, Warszawa 2021.
Heydecker J., Moja wojna. Zapiski i zdjęcia z sześciu lat w hitlerowskim Wehrmachcie, Warszawa 2009.
Hrabar R., Skazane na zagładę. Praca niewolnicza kobiet polskich w III Rzeszy i los ich dzieci, Katowice 1989.
Kaczmarek R., Polacy w Wehrmachcie, Kraków 2010.
Knopp G., Wehrmacht. Od inwazji na Polskę do kapitulacji, Warszawa 2009.
Kohut T.A., Psychohistoria jako historia, [w:] Psyche i klio. Historia w oczach psychohistoryków, red. T. Pawelec, Lublin 2002.
Mazlich B., Podejście psychohistoryczne, [w:] Psyche i klio. Historia w oczach psychohistoryków, red. T. Pawelec, Lublin 2002.
Neitzel S., Podsłuchiwani. Niemieccy generałowie w brytyjskiej niewoli 1942–1945, Zakrzewo 2009.
Neitzel S., Welzer H., Żołnierze. Protokoły walk, zabijania i umierania, Warszawa 2014.
Pawelec T., Dzieje i nieświadomość. Założenia teoretyczne i praktyka badawcza psyhohistorii, Katowice 2004.
Setkiewicz P., Załoga SS w KL Auschwitz, Oświęcim 2017.
Setkiewicz P. (oprac.), Życie prywatne esesmanów w Auschwitz, Oświęcim 2012.
Stargardt N., Wojna Niemców. Naród pod bronią 1939–1945, Poznań 2020.
Strzelecki A., Ewakuacja, likwidacja i wyzwolenie KL Auschwitz, Oświęcim 2008.
Suedfeld P., Schaller M., Autorytaryzm i Holokaust. Wybrane implikacje poznawcze i afektywne, [w:] Zrozumieć Zagładę. Społeczna psychologia Holokaustu, red. L.S. Newman, R. Erber, Warszawa 2009.
Welzer H., Sprawcy. Dlaczego zwykli ludzie dokonują masowych mordów, Warszawa 2010.
Wette W., Wehrmacht. Legenda i rzeczywistość, Kraków 2008.
Willenberg S., Bunt w Treblince, Warszawa 2016.
Witkowski I., Umysł Hitlera. Pytania, których nikt nie stawiał, Warszawa 2011.
Zięba K., Holocaust i przebaczenie, [w:] Ku pamięci, przestrodze i wybaczeniu, red. D. Kocurek, N. Ruman, I. Stonka, Kraków 2013.
Zonik Z., Anus belli. Ewakuacja i wyzwolenie hitlerowskich obozów koncentracyjnych, Warszawa 1988.
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/f.2025.80.595-617
Data publikacji: 2026-01-15 12:03:58
Data złożenia artykułu: 2025-05-17 11:29:23
Statystyki
Wskaźniki
Odwołania zewnętrzne
- Brak odwołań zewnętrznych
Prawa autorskie (c) 2026 Przemysław Sołga
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.