„Ordynacja zabiegająca uwodzeniu do życia nierządnego w bordelach” jako przykład pruskich regulacji odnośnie do prostytucji w Warszawie lat 1796–1806

Grzegorz Michalak

Streszczenie w języku polskim


Sprzedawanie własnego ciała, poza oczywistą chęcią zarobku, jest jednym ze zjawisk społecznych, którego przyczyny umiejscowione są w realiach gospodarczych. Nasileniu patologicznych form prostytucji sprzyja bieda i brak perspektyw, co było szczególnie widoczne wśród zróżnicowanych mieszkańców większych ośrodków miejskich, z których wiele osób zaliczało się do tzw. ludności niestałej. Stan ten występował często w Warszawie, m.in. w okresie niewoli pruskiej 1796–1806, kiedy władze zmuszone zostały do kontroli złego wpływu zjawiska prostytucji na społeczeństwo. Celem opracowania, poza ukazaniem przyczyn nierządu, jest zwrócenie uwagi również na warunki higieniczne oraz system prawny obowiązujący w ostatnich dekadach istnienia Rzeczypospolitej Obojga Narodów, a także na podejście administracji pruskiej do problemu prostytucji w XVII i XVIII wieku. Wprowadzona przez Prusaków w 1802 roku Ordynacja, będąca dekretem normalizującym, określiła granice dobrowolnej prostytucji oraz reguły, jakimi była ona poddawana kontroli w Warszawie. Na ten system reglamentacyjny składały się: rejestracja nierządnic, ich przymusowe badania i leczenie oraz koncesjonowanie domów publicznych.


Słowa kluczowe


XIX wiek; Warszawa; Królestwo Prus; prostytucja; sytuacja gospodarcza i społeczna; prawo

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Beylin K., Piętnaście lat Warszawy 1800–1815, Warszawa 1976.

Bołdyrew A., Społeczne inicjatywy na rzecz walki z patologiami w Królestwie Polskim na przełomie XIX i XX w., „Studia Gdańskie” 2012, t. 31.

Bystroń J.S., Warszawa, Warszawa 1949.

Czubaty J., Warszawa 1806–1815. Miasto i ludzie, Warszawa 1997.

Doniesienia., „Gazeta Korespondenta Warszawskiego i Zagranicznego” 1800, nr 30 (dodatek).

Falkowski J., Obrazy z życia kilku ostatnich pokoleń w Polsce, t. 1, Poznań 1877.

Giedroyć F., Domy wilczkowania. Projekt organizacyi wewnętrznej zamtuzów w Polsce, Warszawa 1912.

Giedroyć F., Rada Lekarska Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego (1809–1867), Warszawa 1913.

Giedroyć F., Rys historyczny Szpitala św. Łazarza w Warszawie, Warszawa 1897.

Gomulicki J.W., Warszawa wieloraka 1749–1944, Warszawa 2005.

Handelsman M., Warszawa w roku 1806–1807, Warszawa 1911.

Harl J.P., Nauka policji, Bydgoszcz 1811.

Kallas M., Historia ustroju administracyjnego Polski, Warszawa 2006.

Kamiński J.M., O prostytucji, Warszawa 1875.

Karpińska M., Złodzieje, agenci, policyjni strażnicy… Przestępstwa pospolite w Warszawie 1815–1830, Warszawa 1999.

Karpiński A., Kobieta w mieście polskim w drugiej połowie XVI i w XVII wieku, Warszawa 1995.

Karpiński A., Prostytucja w dużych miastach polskich w XVI i XVII w. (Kraków, Lublin, Poznań, Warszawa), „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 1988, t. 36, nr 2.

Kieniewicz S., Warszawa w latach 1795–1914, Warszawa 1976.

Kosim J., Gouvernement Warschau. Z dziejów pruskich władz zaborczych w latach 1796–1806, [w:] Warszawa XIX wieku, red. J. Kosim, R. Kołodziejczyk, J. Leskiewiczowa, t. 3, Warszawa 1974.

Kosim J., Pod pruskim zaborem. Warszawa w latach 1796–1806, Warszawa 1980.

Kossakowski A., Suplement „Przewodnikowi Warszawskiemu na rok 1779”, [w:] Teatr Narodowy 1765–1794, red. S. Kott, Warszawa 1967.

Kowalczyk R., Polityka gospodarcza Prus w „polskich” prowincjach w latach 1772–1806, „Studia Humanistyczno-Społeczne” 2015, t. 11.

Krawiec A., Seksualność w średniowiecznej Polsce, Poznań 2000.

Łyskanowski M., Medycyna i lekarze dawnej Warszawy, Warszawa 1980.

Malinowski F.W. (red.), Przegląd chorób skórnych i wenerycznych, Warszawa 1912.

Mazur E., Dobroczynność w Warszawie XIX wieku, Warszawa 1999.

Męczkowska T., Reglamentacja prostytucji w Warszawie, „Ogniwo” 1903, nr 34–35.

Michalak G., Ludność żydowska na Mazowszu w dobie panowania pruskiego, „Saeculum Christianum” 2011, t. 18, nr 2.

Milewski S., Ciemne sprawy dawnych warszawiaków, Warszawa 2009.

Milewski S., Intymne życie niegdysiejszej Warszawy, Warszawa 2008.

Owczarski A., „Czynić wszystko na chwałę Bożą”. Życie i działalność św. Klemensa Marii Hofbauera (1751–1820), apostoła Warszawy i patrona Wiednia, „Homo Dei” 2009, nr 3.

Petrozolin-Skowrońska B., Wojnowski J., Kaczorowski B. (red.), Encyklopedia Warszawy, Warszawa 1994.

Polcyn E., Prostytutki w Poznaniu z dawnych lat. Adresy i ceny. Historia „gorących godzin”, 28.10.2015, https://poznan.wyborcza.pl/poznan/7,109268,19075024,prostytutki-w-poznaniu-z-dawnych-lat-adresy-i-ceny-historia.html (dostęp: 1.07.2024).

Schulz F., Podróże Inflantczyka z Rygi do Warszawy i po Polsce w latach 1791–1793, Warszawa 1956.

Sikorska-Kulesza J., Zło tolerowane. Prostytucja w Królestwie Polskim w XIX wieku, Warszawa 2004.

Sobieszczański F.M., Warszawa. Wybór publikacji, t. 2, Warszawa 1967.

Stawiarski I., Powszechne prawo kryminalne dla państw pruskich, cz. 2: Obeymuiąca w sobie tytuł dwudziesty części drugiey Powszechnego Prawa Pruskiego o występkach i karach, z dodatkiem mieysc i wyiątków z Prawa Cywilnego, na które się tenże tytuł powołuie, Warszawa 1813.

Szkodliwość rozporządzeń policyjno-lekarskich w sprawie wydawania zezwoleń na prowadzenie domów nierządu, „Niwa Polska” 1898, nr 1.

Szymkiewicz S., Warszawa na przełomie XVIII i XIX w. w świetle pomiarów i spisów, Warszawa 1959.

Śliwowski J., Kodeks karzący Królestwa Polskiego (1818 r.). Historia jego powstania i próby krytycznej analizy, Warszawa 1958.

Turska Z., Z rontem marszałkowskim przez Warszawę. Zeznania oskarżonych z lat 1787–1794, Warszawa 1961.

Włodarczyk Z., Na przełomie wieków. Szadek pod panowaniem pruskim (1793–1806), „Biuletyn Szadkowski” 2013, t. 13.

Włodarczyk Z., Wojsko w mieście. Żołnierze Hohenzollernów w Prusach Południowych (1793–1806), „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica” 2019, nr 103.

Wojnowski J., Z życia religijnego Warszawy w latach 1788–1806, „Nasza Przeszłość” 1946, nr 1.

Zahorski A., Warszawa w Powstaniu Kościuszkowskim, Warszawa 1985.

Zaleski W., Z dziejów prostytucji w Warszawie, Warszawa 1924.

Zaremska H., Niegodne rzemiosło. Kat w społeczeństwie Polski XIV–XVI w., Warszawa 1986.

Zientara W., Opinie pruskich urzędników o Warszawie przełomu XVIII i XIX w., [w:] Scientia magnam laetitiam parat. Studia z historii kultury, społeczeństwa i polityki ofiarowane Profesorowi Kazimierzowi Maliszewskiemu, red. A Kucharski, A. Laddach, W. Piasek, Toruń 2020.

Zubowski P., W monarchii pruskiej. „Gazeta Warszawska” 1796–1806, Lublin 2013.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/f.2025.80.421-436
Data publikacji: 2026-01-15 12:03:42
Data złożenia artykułu: 2024-10-07 15:00:23


Statystyki


Widoczność abstraktów - 0
Pobrania artykułów (od 2020-06-17) - PDF - 0

Wskaźniki



Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2026 Grzegorz Michalak

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.