The importance of names in ethnolinguistic reconstruction: The case of zając (‘hare’)

Agata Bielak

Abstract


The article investigates the role of names in ethnolinguistic reconstruction with the example of the Polish folk image of the hare. More than one hundred names have emerged in Polish dialectal and colloquial material, which shows how important this animal was for the inhabitants of the old Polish countryside. The onomasiological basis of the names includes the appearance of the hare (szarak, długousznik), its similarity to other animals (dziki królik, kot), behaviour (kicaj, skoczek), habits (wacho, śpioch, hazak, hazoń), ability to deceive hunting dogs (ćwik, gracz), voice (kniaź), promiscuity (gach), its feces in the form of droppings (bobkacz), places of residence (podbrózdnik, miedznik, kotlak), origin (sobek), time of birth (marczak, wrześniak), or its age (żak). Most folk names reflect the properties of the hare as those are perceived through the sense of sight and on the basis of the animal’s observable behaviour. The role of names for an ethnolinguist is an extremely important indicator, allowing for inferences to be made about the cognitive structure of an image, whose reconstruction – in the case of animals – must take account of the appearance (the colour of the fur, body structure), similarity to other animals, behavior, habits, voice, nutrition, place of residence, origin, etc. Names also allow the researcher to discover the most strongly stabilized elements of the image.

Keywords


folk names for hare; onomasiological basis; co-linguistic data; ethnolinguistics

Full Text:

PDF (Język Polski)

References


Bartmiński Jerzy, 1988, Definicja kognitywna jako narzędzie opisu konotacji słowa, [w:] Konotacja, red. Jerzy Bartmiński, Lublin: Wydawnictwo UMCS, s. 169−183.

Bartmiński Jerzy, 2006, Językowe podstawy obrazu świata, Lublin: Wydawnictwo UMCS.

Bartmiński Jerzy, 2013, Rola etymologii w rekonstrukcji językowego obrazu świata, „LingVaria” 2(16), s. 233–245.

Dynak Władysław, 1993, Łowy, łowcy i zwierzyna w przysłowiach polskich, Wrocław: Towarzystwo Przyjaciół Polonistyki Wrocławskiej.

Dynak Władysław, 2012, Zaginiony świat. O polskich przysłowiach przyrodniczo-łowieckich, [w:] tegoż, Łowiectwo w kulturze polskiej. Obszary i kształty obecności, Wrocław: Wydawnictwo UWr, s. 80−104.

Janicka-Szyszko Renata, 2024, Nazwy zwierząt leśnych w socjolekcie łowieckim (na materiale leksykograficznym), [w:] Zwierzęta leśne w kulturach świata, red. Wojciech Kuska, Joanna Rutkowska, Elżbieta Skorupska-Raczyńska, Gorzów Wielkopolski: Wydawnictwo Naukowe Akademii im. Jakuba z Paradyża.

Jóźwiak Zygmunt, 1988, Słownictwo łowieckie nie jest „gorsze”, „Język Polski” LXVIII, z. 4−5, s. 248−254.

Kempf Zdzisław, 1985, Wyrazy „gorsze” dotyczące zwierząt, „Język Polski” LXV, z. 2−3, s. 125−144.

Kielak Olga, 2020, Zwierzęta domowe w języku i kulturze. Studium etnolingwistyczne, Lublin: Wydawnictwo UMCS.

Kuska Wojciech, Rutkowska Joanna, Skorupska-Raczyńska Elżbieta (red.), 2024, Zwierzęta leśne w kulturach świata, Gorzów Wielkopolski: Wydawnictwo Naukowe Akademii im. Jakuba z Paradyża.

Lewaszkiewicz Tadeusz, 2020, Polskie czasowniki zwierzęce typu małpować, ślimaczyć się, świnić, tchórzyć i ich czeskie odpowiedniki w świetle leksykografii polsko-czeskiej, [w:] Area Slavica 3 (Jazyk na hranici – hranice v jazyku), red. Irena Bogoczová, Ostrava: Ostravská univerzita, Filozofická fakulta, s. 71−84.

Niebrzegowska-Bartmińska Stanisława, 2017, Jakie dane są relewantne etnolingwistycznie?, „Etnolingwistyka. Problemy Języka i Kultury” 29, s. 11−29 [wersja anglojęzyczna: Niebrzegowska-Bartmińska Stanisława (2018). What data are relevant to ethnolinguistic analyses?, „Ethnolinguistics. Issues in Language and Culture” 29, s. 11−29].

Niebrzegowska-Bartmińska Stanisława, 2024, Od redaktora, [w:] Słownik stereotypów i symboli ludowych, t. 3: Zwierzęta, cz. 1: Zwierzęta domowe, Lublin: Wydawnictwo UMCS, s. 7−17.

Piasecka Agata, 2018, Językowe portrety zwierząt hodowlanych w przestrzeni semantycznokulturowej polszczyzny i ruszczyzny (na materiale frazeologii), Łódź: Wydawnictwo UŁ.

Rak Maciej, 2007, Językowo-kulturowy obraz zwierząt utrwalony w animalistycznej frazeologii gwar Gór Świętokrzyskich i Podtatrza (na tle porównawczym), Kraków: Wydawnictwo „Scriptum”.

Skorupska-Raczyńska Elżbieta, Rutkowska Joanna, Żurawska-Chaszczewska Jowita (red.), 2012, Pies w kulturach świata, Gorzów Wielkopolski: Wydawnictwo Naukowe PWSZ w Gorzowie Wielkopolskim.

Skorupska-Raczyńska Elżbieta, Rutkowska Joanna, Kuska Wojciech (red.), 2013, Kot w kulturach świata, Gorzów Wielkopolski: Wydawnictwo Naukowe PWSZ w Gorzowie Wielkopolskim.

Skorupska-Raczyńska Elżbieta, Rutkowska Joanna (red.), 2016, Koń w kulturach świata, Gorzów Wielkopolski: Wydawnictwo Naukowe Akademii im. Jakuba z Paradyża.

Skorupska-Raczyńska Elżbieta, Rutkowska Joanna (red.), 2018, Gady, płazy i potwory w kulturach świata, Gorzów Wielkopolski: Wydawnictwo Naukowe Akademii im. Jakuba z Paradyża.

Skorupska-Raczyńska Elżbieta, Rutkowska Joanna (red.), 2020, Ptaki i owady w kulturach świata, Gorzów Wielkopolski: Wydawnictwo Naukowe Akademii im. Jakuba z Paradyża.

Szerszunowicz Joanna, 2004, Językowo-kulturowy obraz lisa w ujęciu komparatywnym (polski−angielski−włoski), [w:] Język, kultura, nauczanie i wychowanie, red. Jan Kida, Rzeszów: Wydawnictwo UR, s. 239–245.

Wierzbicka Anna, 1993, Nazwy zwierząt, [w:] O definicjach i definiowaniu, red. Jerzy Bartmiński, Ryszard Tokarski, Lublin: Wydawnictwo UMCS, s. 251–267.

Wtorkowska Maria, 2014, Porównanie polskich i słoweńskich frazeologizmów z komponentem wybranych zwierząt domowych (byka, wołu, krowy i cielęcia), „Acta Universitatis Lodziensis. Kształcenie polonistyczne cudzoziemców”, s. 403–412.

Wtorkowska Maria, 2014, Językowy obraz świni i jej rodziny przez pryzmat frazeologii w języku polskim i słoweńskim, [w:] Životinje u frazeološkom ruhu, red. Ivana Vidović Bolt, Zagreb: FF-press, s. 501−509.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/et.2026.38.329
Date of publication: 2026-10-08 20:42:25
Date of submission: 2026-03-15 13:19:25


Statistics


Total abstract view - 0
Downloads (from 2020-06-17) - PDF (Język Polski) - 0

Indicators



Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Copyright (c) 2026 Agata Bielak

Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.