Słowniki etnolingwistyczne a dynamika orientacji poznawczych: co należy odnotować i dlaczego?

Galina Yavorska

Streszczenie w języku polskim


Autorka podejmuje zagadnienia związane z leksykograficznym przedstawianiem danych etnolingwistycznych w kontekście gwałtownych zmian w orientacjach poznawczych określonej społeczności. Nowy materiał językowy – wynikający z pełnoskalowej agresji Rosji na Ukrainę oraz dyskursywnego obrazowania wojny rosyjsko-ukraińskiej – pozwala na zbadanie wzajemnych relacji między językiem a kulturą przez pryzmat ewoluujących orientacji poznawczych. Stanowi to podstawę dla badania konieczności dokumentowania danych kulturowych w słownikach etnolingwistycznych. Opracowanie opiera się na materiale empirycznym zaczerpniętym ze współczesnego języka i kultury ukraińskiej. Dane te poddano analizie z perspektywy semantycznej i pragmatycznej, kładąc nacisk na mechanizmy zmian kognitywno-semantycznych wywołanych czynnikami kontekstowymi.


Słowa kluczowe


etnolingwistyka; orientacja kognitywna; polaryzacja; semantyka; pragmatyka; koncepty aksjologiczne; leksykografia

Pełny tekst:

PDF (Русский)

Bibliografia


Bartmiński Jerzy, 2016, Bardziej nas łączy kultura ludowa niż narodowa [26 września 2016], https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/ludzieistyle/1676930,1,prof-jerzy-bartminski-bardziej-nas-laczy-kultura-ludowa-niz-narodowa.read.

Bartmiński Jerzy, 2020, W poszukiwaniu paradygmatu etnolingwistyki: glosariusz kluczowych terminów i pojęć, „Južnoslovenski filolog” LXXVI, sv. 2, s. 79–103.

Brown Penelope, Levinson Stephen C., 1978, Universals in Language Usage: Politeness Phenomena, [In:] Esther N. Goody (ed.), Questions and Politeness: Strategies in Social Interaction, Cambridge: Cambridge University Press, pp. 56–310.

Brown Penelope, Levinson Stephen C., 1988, Politeness. Some Universals in language usage, Cambridge: Cambridge University Press.

Javors’ka Galyna, 2024a, Dyskurs vijny (kil’ka metodologičnyh pytan’), [U kn.] Mova i vijna: dynamika movnoï systemy i movna polityka, red. Bogdan Ažnjuk, Kyïv: Vydavnyčyj dim Dmytra Burago, s. 211–228.

Javors’ka Galyna, 2024b, Polityčnyj dyskurs protyvnyka (komunikatyvna perspektyva), [U kn.] Strategični komunikaciï v umovah vijny: pogljad vid volontera do naukovcja: monografija / za zag. red. L. Kompancevoï, Kyïv: 7BC, s. 333–342.

Javors’ka Galyna, Čmir Olena, 2018, Semantyka vijny i myru v sučasnyh slov’jans’kyh movah: istoryko-typologičnyj aspekt, „Movoznavstvo” 3, s. 15–29.

Kövecses Zoltán, 2020, Extended Conceptual Metaphor Theory, Cambridge: Cambridge University Press.

Kreitler Hans, Kreitler Shulamith, 1972, The model of cognitive orientation: Towards a theory of human behaviour, „British Journal of Psychology”, 63(1), pp. 9–30.

Landry Rodrigue, Allard Réal, 1992, Ethnolinguistic Vitality and the Bilingual Development of Minority and Majority Group Students, [In book:] Maintenance and Loss of Minority Languages. Eds: Willem Fase, Koen Jaspaert, Sjaat Kroon, Benjamins, pp. 223–251.

LASiS – Leksykon aksjologiczny Słowian i ich sąsiadów, red. naczel. Jerzy Bartmiński:

T. 1: Dom, red. Jerzy Bartmiński, Iwona Bielińska-Gardziel, Beata Żywicka, Lublin: Wydawnictwo UMCS 2015.

T. 2: Europa, red. Wojciech Chlebda, Lublin–Opole: Wydawnictwo UMCS 2018.

T. 3: Praca, red. Jerzy Bartmiński, Małgorzata Brzozowska, Stanisława Niebrzegowska-Bartmińska, Lublin: Wydawnictwo UMCS 2016.

T. 4: Wolność, red. Maciej Abramowicz, Jerzy Bartmiński, Lublin–Warszawa: Wydawnictwo UMCS 2019.

T. 5: Honor, red. Petar Sotirov, Dejan Ajdačić, Lublin: Wydawnictwo UMCS 2017.

T. 6: Rodzina, red. Dorota Pazio-Wlazłowska, Lublin–Warszawa: Wydawnictwo UMCS, Instytut Slawistyki PAN, Fundacja Slawistyczna 2025.

T. 7: Demokracja, red. Jerzy Bartmiński, Monika Grzeszczak, Alena Rudenka, Lublin–Warszawa: Wydawnictwo UMCS, Instytut Slawistyki PAN, Fundacja Slawistyczna 2024.

T. 8: Zdrowie, red. Stanisława Niebrzegowska-Bartmińska, Ałła Kozhinowa, Joanna Szadura, Lublin: Wydawnictwo UMCS 2026.

Masłowska Ewa, 2025, Braterstwo dusz w obliczu tragedii (w dyskursie memowym wywołanym rosyjską inwazją na Ukrainę), „Etnolingwistyka. Problemy Języka i Kultury” 37, s. 179–198.

Popper Karl, 2013, The open society and its enemies: New one-volume edition, Princeton University Press, p. 581.

Rol’ OSINT-doslidžen’ u pidvyščenni rivnja nacional’noï bezpeky Ukraïny: materialy kruglogo stolu (m. L’viv, 7 travnja 2025 r.) / ukladač I. O. Revak, L’viv: L’vDUVS, 2025, https://maidan.org.ua/2025/06/zvukovyy-teror-iak-metod-katuvannia/.

Shvedova Maria, Waldenfels Ruprecht von, Yarygin Sergey, Rysin Andriy, Starko Vasyl, Nikolajenko Tymofij et al. (2017–2025): GRAC: General Regionally Annotated Corpus of Ukrainian. Electronic resource: Kyïv, L’viv, Jena. Available at https://uacorpus.org/.

SUM – 11. Slovnyk ukraïns’koï movy: v 11 tt. / AN URSR. Instytut movoznavstva; za red. I. K. Bilodida, Kyïv: Naukova dumka, 1970–1980.

Terkourafi Marina, 2015, Conventionalization: A new agenda for im/politeness research, „Journal of Pragmatics”, vol. 86(2), pp. 11–18.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/et.2026.38.37
Data publikacji: 2026-10-08 20:42:11
Data złożenia artykułu: 2025-10-01 18:40:51


Statystyki


Widoczność abstraktów - 0
Pobrania artykułów (od 2020-06-17) - PDF (Русский) - 0

Wskaźniki



Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2026 Galina Yavorska

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.